Vì sao bóng đá Việt Nam chưa thể bứt phá?

Sau hơn hai thập kỷ làm bóng đá chuyên nghiệp, câu hỏi về hướng đi phù hợp vẫn còn bỏ ngỏ.

Bóng đá Việt Nam (1896-2025): Ký ức và khát vọng

Cuốn sách khắc họa chặng đường hơn một thế kỷ của môn thể thao vua tại Việt Nam. Sách đi từ cuộc lật đổ của người Việt trước bóng đá thực dân Pháp, thế hệ cầu thủ Thể Công trưởng thành trong chiến tranh đến danh hiệu Á quân U23 châu Á 2018, vô địch AFF Cup 2018, tứ kết Asian Cup 2019 và lần đầu tiên góp mặt ở vòng loại cuối cùng World Cup 2022, huy chương vàng SEA Games 33.

Vì sao bóng đá Việt Nam chưa thể bứt phá?

Sau hơn hai thập kỷ làm bóng đá chuyên nghiệp, câu hỏi về hướng đi phù hợp vẫn còn bỏ ngỏ.

VFF và VPF đã tổ chức không biết bao nhiêu chuyến đi để quan sát, giao lưu, học hỏi các nền bóng đá chuyên nghiệp hàng đầu từ châu Á qua châu Âu, nhưng 1/4 thế kỷ đã trôi qua kể từ khi chuyển từ bóng đá thời bao cấp qua bán chuyên nghiệp, rồi chuyên nghiệp, bóng đá Việt Nam vẫn loay hoay chưa tìm được lộ trình với kế hoạch, chiến lược rõ ràng để phát triển. Thật đáng tiếc khi đến nay chúng ta vẫn luẩn quẩn, chưa học được mô hình bóng đá chuyên nghiệp nào để áp dụng phù hợp với đất nước, con người Việt Nam.

Ở đây, tôi không nói về những nền bóng đá châu Âu hàng đầu thế giới như Anh, Tây Ban Nha, Đức, Pháp, Ý vì quá tầm với, họ giống như là những học vị tiến sĩ, còn trình độ bóng đá Việt Nam vẫn còn là tiểu học.

Tôi cũng không nói đến hiện tượng của bóng đá thế giới trong hai năm qua là Mỹ, đặc biệt là Saudi Arabia với cách làm đổ tiền tấn cũng không phải là mô hình để bóng đá Việt Nam đi theo.

Còn Mỹ thì có một ông chủ nổi lên là danh thủ David Beckham, với "siêu sao của các siêu sao" Messi, vừa tổ chức thành công FIFA Club World Cup 2025 phiên bản mới 32 đội tham dự, chính thức trở thành một "mỏ vàng" cho FIFA, mang về doanh thu khổng lồ hai tỷ USD, chi tiền thưởng khủng cho các đội tham dự lên đến một tỷ USD. Tất cả đã khẳng định vị thế của tổ chức này như một thương hiệu toàn cầu. Chắc chắn là không thực tế với bóng đá Việt Nam nếu bàn đến chuyện học mô hình từ Mỹ.

Tôi chọn và phác họa về hai nền bóng đá hàng đầu châu Á là Nhật Bản, Hàn Quốc và Uzbekistan - nền bóng đá quen thuộc với Việt Nam từ trận chung kết U23 châu Á 2018 - họ đã sớm đoạt vé dự vòng chung kết World Cup 2026 sau vòng loại thứ ba World Cup 2026 khu vực châu Á.

Với Thái Lan, tôi chỉ nói sơ qua. Vì Thái Lan tuy hơn rất nhiều mặt so với mặt bằng chung Đông Nam Á, nhưng về thành tích cao nhất ở vòng loại World Cup cũng như muốn vươn ra tầm cao châu Á thì cũng chưa hơn được Việt Nam. Indonesia thì học từ những điều chưa được của Thái Lan, Việt Nam để có cách làm mới, định hướng mới khiến bóng đá khu vực cũng như là châu Á phải nhắc đến nhiều về sự vươn lên của họ.

Đặng Hoàng

Saigon Books và NXB Thế giới

Khát vọng 2045: Khi nông dân trở thành động lực phát triển quốc gia

Khát vọng đưa Việt Nam trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045 đã được xác lập rõ ràng trong các văn kiện của Đảng Cộng sản Việt Nam. Đó không chỉ là một mục tiêu kinh tế, mà là một tầm nhìn chiến lược về vị thế quốc gia, về chất lượng cuộc sống của người dân, và về tương lai dân tộc. Nhưng lịch sử phát triển cho thấy: khát vọng, dù lớn đến đâu, cũng không tự trở thành hiện thực. Nó chỉ trở thành hiện thực khi được chuyển hóa thành hành động cụ thể, có tổ chức và có trách nhiệm. Và trong hành trình ấy, một câu hỏi lớn cần được trả lời thẳng thắn: ai là lực lượng trung tâm để hiện thực hóa khát vọng 2045? Câu trả lời, nếu nhìn một cách toàn diện và thực chất, chính là: người nông dân Việt Nam.

Tối 7/6, nghệ sĩ Vstra lên tiếng về việc bản phái sinh ca khúc Hôn vào đây đi được tạo bằng AI xuất hiện trong chương trình nhạc hội ở Mỹ Đình diễn ra tối 6/6.

"Ngay sau khi ghi nhận sự việc, chúng tôi đã chủ động liên hệ với ban tổ chức chương trình K-Pulse Hanoi 2026 để xác minh sự việc, thông báo và làm rõ các vấn đề pháp lý về quyền sở hữu trí tuệ. Song, cho đến nay, chúng tôi vẫn chưa nhận được phản hồi chính thức từ phía ban tổ chức", phía nghệ sĩ lên tiếng.

Theo Vstra, bản phái sinh được sử dụng trong chương trình chưa được cấp phép sử dụng, dẫn đến những rủi ro pháp lý không đáng có.

Do đó, nghệ sĩ cần sự phối hợp nhanh chóng từ ban tổ chức để xử lý cũng như ngăn chặn việc tiếp tục sử dụng bản phái sinh này, nhằm đảm bảo trải nghiệm thưởng thức nghệ thuật trọn vẹn của khán giả.

Phía Vstra đang phối hợp với đội ngũ pháp lý để rà soát các vấn đề liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ, đồng thời khẳng định luôn sẵn sàng hợp tác với các đơn vị tổ chức sự kiện trên tinh thần tôn trọng quyền tác giả. Hiện ban tổ chức chưa có phản hồi về sự việc.

Ở concert tối 6/6, rapper Jay Park thực hiện một đoạn vũ đạo trên nền ca khúc Hôn vào đây đi phiên bản remix AI, khuấy động khán giả có mặt tại sân Mỹ Đình. Phần vũ đạo kéo dài chưa đầy một phút.

Cách đây một tháng, Vstra cũng bức xúc lên tiếng về việc giọng hát bị can thiệp bằng công nghệ AI và trục lợi trái phép. Nữ ca sĩ gay gắt lên tiếng: "Tôi chưa bao giờ cấp quyền cho ai lấy giọng mình làm giọng ca trí tuệ nhân tạo (vocal AI) rồi remix vinahouse vớ vẩn. Vậy mà có một số đơn vị còn vô tư đăng tải lên các nền tảng nhạc số (DSPs) để kiếm tiền?".

Tối 6/6, đêm đầu tiên của lễ hội nhạc nước K-Pulse Hanoi gây chú ý với loạt sao PSY, Jay Park, Sandara Park, fromis_9, BamBam (GOT7), Baby DONT Cry. Mỗi nghệ sĩ biểu diễn từ 20-30 phút.

Một số hình ảnh ghi nhận tại sân vận động cho thấy concert chưa thể lấp đầy sân, nhiều ghế bị bỏ trống ở các hạng vé. Đêm diễn thứ hai tổ chức tối 7/6, thu hút đông khán giả hơn.

Khâu bán vé của concert cũng không mấy sôi động. Ngày 1/6, ban tổ chức bất ngờ thông báo điều chỉnh giá vé với mức giảm lên tới 35% cho toàn bộ hạng vé. Chương trình ưu đãi được áp dụng từ 14h cùng ngày đến hết 7/6.

Theo công bố ban đầu, giá vé dao động từ 1,5-6,5 triệu đồng. Sau khi áp dụng chương trình ưu đãi, mức giá giảm xuống đáng kể, cao nhất gần 5 triệu đồng.

Ra mắt Kênh Thể thao quốc gia - VTV6

Để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng một Việt Nam khỏe mạnh theo tinh thần Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị, Đài Truyền hình Việt Nam (VTV) chính thức ra mắt Kênh Thể thao - VTV6.

Sự kiện ra mắt Kênh Thể thao quốc gia diễn ra sáng 8-6 tại Đài truyền hình Việt Nam. Kênh có tên tiếng Anh là VTV Sports, biểu tượng kênh là VTV6.

Với thông điệp "Vì một Việt Nam khỏe mạnh", VTV6 được định vị là kênh truyền hình dành cho mọi người dân và mọi môn thể thao.

Bên cạnh các giải đấu đỉnh cao và những sự kiện thể thao lớn trong nước, quốc tế, kênh dành thời lượng đáng kể cho thể thao cộng đồng, học đường, các giải phong trào và những môn thể thao truyền thống gắn bó với đời sống văn hóa của người Việt.

Không chỉ phản ánh đời sống thể thao chuyên nghiệp, VTV6 còn hướng tới tôn vinh những câu chuyện truyền cảm hứng, lan tỏa lối sống năng động, tích cực và xây dựng văn hóa rèn luyện thể chất trong cộng đồng.

Kênh Thể thao quốc gia VTV6 sẽ phát sóng liên tục 24 giờ/ngày, 7 ngày/tuần với hệ thống nội dung đa dạng gồm: tin tức, truyền hình trực tiếp các sự kiện thể thao, các chương trình bình luận, phân tích chuyên sâu và các chuyên mục đồng hành cùng phong trào thể thao trên cả nước.

Trong đó, hệ thống bản tin thể thao hằng ngày được phát sóng vào các khung giờ cố định gồm 06h30, 11h45, 18h30 và 22h.

Bên cạnh hạ tầng phát sóng truyền thống, VTV6 được phát triển đồng bộ trên các nền tảng số của VTV, hướng tới tối ưu trải nghiệm đa màn hình và mở rộng khả năng tiếp cận công chúng.

Ông Trịnh Văn Quyết, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, phát biểu tại lễ ra mắt Kênh Thể thao quốc gia: "Với vai trò là Đài truyền hình quốc gia, cơ quan báo chí, truyền thông chủ lực của Đảng và Nhà nước, thời gian qua Đài Truyền hình Việt Nam đã làm tốt nhiệm vụ tuyên truyền, cổ vũ phong trào rèn luyện thân thể theo gương Bác Hồ vĩ đại.

Việc Kênh Truyền hình thể thao chính thức ra mắt là minh chứng sinh động cho quyết tâm đưa Nghị quyết 72 vào cuộc sống, đồng thời là hoạt động thiết thực hưởng ứng Chương trình "Vì một Việt Nam khỏe mạnh", nhằm tạo chuyển biến mạnh mẽ trong nhận thức và hành động của toàn xã hội về rèn luyện thể chất, dinh dưỡng hợp lý và lối sống lành mạnh".

Ông Nguyễn Thanh Lâm, Ủy viên BCH Trung ương Đảng, Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Bí thư Đảng ủy, Tổng Giám đốc Đài THVN, phát biểu: "Sự ra đời của Kênh Thể thao VTV6 trước hết là kết quả của một quá trình chuẩn bị nghiêm túc, công phu, với mong muốn tạo thêm một không gian truyền thông chuyên biệt, hiện đại, hấp dẫn để phục vụ nhu cầu của công chúng về thể thao, sức khỏe và lối sống tích cực.

Đây sẽ là không gian để kể cho khán giả truyền hình những câu chuyện truyền cảm hứng của các VĐV ngày ngày nỗ lực để tập luyện và thi đấu với mục tiêu mang vinh quang về cho Tổ quốc.

Đây cũng sẽ là không gian để lan tỏa những hình ảnh giàu tiếng cười, giàu năng lượng và sức sống từ những câu lạc bộ thể dục, thể thao trong cộng đồng".

VHO - Liên đoàn Bóng đá Việt Nam (VFF) cho biết, hôm nay 9.6, đội tuyển eFootball (bóng đá điện tử) Việt Nam sẽ chính thức bước vào hành trình tại tuần 2 FIFAe Nations League 2026 - giải đấu cấp đội tuyển quốc gia thuộc hệ thống FIFAe do FIFA và Konami phối hợp tổ chức trên nền tảng eFootball.

Đây là sân chơi quy tụ những tuyển thủ xuất sắc đại diện cho các Liên đoàn thành viên FIFA trên toàn thế giới, cạnh tranh cơ hội tham dự các giải đấu quốc tế thuộc hệ thống FIFAe.

Đại diện Việt Nam tham dự giải đấu lần này gồm 6 tuyển thủ được tuyển chọn từ các giải đấu và vòng tuyển chọn quốc gia. Nổi bật trong số đó là bộ đôi Trần Anh Tuấn và Lê Đỗ Duy Quang - những nhà vô địch vòng tuyển chọn FIFAe 2v2.

Trần Anh Tuấn từng Vô địch giải Vietnam ProScrims, giành hạng Ba Rising Cup SS3 và hạng Ba EFV250 tháng 3.2026. Trong khi đó, Lê Đỗ Duy Quang là Á quân Rising Cup SS4 trước khi đăng quang tại vòng tuyển chọn FIFAe 2v2.

Đội tuyển cũng sở hữu lực lượng giàu kinh nghiệm với sự góp mặt của Trần Văn Kháng và Trần Văn Kiến, bộ đôi giành ngôi Á quân vòng tuyển chọn FIFAe 2v2.

Bên cạnh đó là nhà Vô địch Coop SS1 và Á quân Master Phạm Minh Quang, cùng nhà Vô địch vòng tuyển chọn FIFAe lần thứ nhất Nguyễn Hoàng Tấn Lực.

Tại tuần 2 nội dung eFootball Mobile thể thức 2v2, đội tuyển Việt Nam nằm ở bảng C cùng các đối thủ Ấn Độ, Kyrgyzstan và Myanmar. Theo lịch thi đấu, các tuyển thủ Việt Nam sẽ lần lượt gặp Kyrgyzstan lúc 17h00, Myanmar lúc 17h30 và Ấn Độ lúc 18h00 ngày 9.6.

Bảng C được đánh giá hứa hẹn nhiều thử thách khi quy tụ những đối thủ giàu tiềm năng của khu vực và châu lục.

Tuy nhiên, với sự chuẩn bị kỹ lưỡng và quyết tâm khẳng định vị thế của thể thao điện tử Việt Nam trên đấu trường quốc tế, đội tuyển eFootball Việt Nam được kỳ vọng sẽ có màn thể hiện tích cực ngay trong ngày ra quân, tạo nền tảng thuận lợi cho hành trình chinh phục các mục tiêu tại FIFAe Nations League 2026.

FIFAe Nations League 2026 được tổ chức theo nhiều tuần thi đấu nhằm xác định các đội tuyển giành quyền tham dự FIFAe Continental Championship.

Các trận đấu của đội tuyển eFootball Việt Nam tại FIFAe Nations League 2026 sẽ được cập nhật liên tục trên các nền tảng truyền thông chính thức của VFF và Hội Thể thao điện tử giải trí Việt Nam (VIRESA).

Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú: “Nông dân là chủ thể, là trung tâm của quá trình phát triển nông nghiệp, nông thôn”

Dự và chỉ đạo Đại hội IX Hội Nông dân Việt Nam, đồng chí Trần Cẩm Tú, Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban bí thư Trung ương Đảng nhấn mạnh, Đại hội lần này diễn ra trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới. Trong nhiệm kỳ vừa qua, mặc dù tình hình thế giới và trong nước có nhiều biến động, thiên tai, dịch bệnh, biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, nhưng dưới sự lãnh đạo của Đảng, Nhà nước, Hội Nông dân và giai cấp nông dân cả nước đã nỗ lực vượt khó, đạt nhiều kết quả quan trọng.

World Cup 2026 không chỉ là ngày hội bóng đá lớn nhất hành tinh, mà còn là một sân khấu văn hóa khổng lồ, nơi mỗi quốc gia bước ra thế giới bằng màu cờ, tiếng hát, ký ức, bản sắc, truyền thông và năng lực tổ chức.

Từ sân cỏ, chúng ta có thể nhìn thấy một bài học lớn hơn cho Việt Nam: muốn văn hóa trở thành sức mạnh mềm, phải biết biến niềm tự hào dân tộc thành sản phẩm sáng tạo, biến cảm xúc cộng đồng thành nguồn lực phát triển, biến mỗi sự kiện thể thao, nghệ thuật, du lịch thành cơ hội quảng bá hình ảnh đất nước.

World Cup - sân khấu của bản sắc và cảm xúc dân tộc

Cứ 4 năm một lần, World Cup lại làm thế giới nhận ra một điều tưởng như giản dị: bóng đá không chỉ là môn thể thao của bàn thắng, chiến thuật và danh hiệu. Bóng đá còn là ngôn ngữ chung của nhân loại. Người ta có thể không cùng tiếng nói, không cùng lịch sử, không cùng màu da, nhưng vẫn có thể cùng vỡ òa trước một pha ghi bàn, cùng lặng đi trước một thất bại, cùng nắm tay nhau trong khoảnh khắc mà cảm xúc đã vượt qua mọi đường biên địa lý.

World Cup 2026 càng đặc biệt khi lần đầu tiên được tổ chức tại ba quốc gia đồng chủ nhà là Mỹ, Canada và Mexico, với quy mô mở rộng lên 48 đội tuyển và 104 trận đấu tại 16 thành phố. Đây không chỉ là kỳ World Cup lớn nhất về số đội tham dự, mà còn là một cuộc trình diễn quy mô lớn về tổ chức sự kiện, truyền thông, du lịch, công nghệ, thương mại và văn hóa đại chúng.

Nhưng nếu chỉ nhìn World Cup bằng những con số, chúng ta sẽ bỏ lỡ phần sâu xa nhất của sự kiện này. Điều làm nên sức hấp dẫn bền bỉ của World Cup không phải chỉ là chiếc cúp vàng, mà là những câu chuyện văn hóa mà mỗi đội tuyển mang theo.

Brazil không chỉ mang đến bóng đá kỹ thuật, ngẫu hứng, phóng khoáng, mà còn mang đến nhịp điệu samba và tinh thần lễ hội. Argentina không chỉ có những ngôi sao kiệt xuất, mà còn có tango, có niềm kiêu hãnh Nam Mỹ, có những khu phố nơi bóng đá là hơi thở thường ngày. Nhật Bản bước vào World Cup không chỉ bằng kỷ luật chiến thuật, mà còn bằng hình ảnh cổ động viên nhặt rác sau trận đấu, một cử chỉ nhỏ nhưng đủ làm thế giới nhớ đến văn hóa ứng xử và lòng tự trọng quốc gia.

Ở World Cup, mỗi quốc gia đều "ra sân" bằng nhiều lớp bản sắc. Quốc kỳ trên khán đài là bản sắc. Quốc ca trước trận đấu là bản sắc. Trang phục cổ động viên là bản sắc. Bài hát cổ vũ là bản sắc. Cách người hâm mộ ăn mừng hoặc chấp nhận thất bại cũng là bản sắc.

Có khi, một hình ảnh đẹp trên khán đài còn đi xa hơn cả kết quả một trận đấu. Có khi, một thái độ văn minh của cổ động viên còn tạo nên thiện cảm quốc tế mạnh hơn nhiều chiến dịch quảng bá tốn kém.

Chính vì thế, World Cup là nơi thể thao gặp văn hóa, văn hóa gặp truyền thông, truyền thông gặp kinh tế, kinh tế gặp ngoại giao nhân dân. Những ngày diễn ra World Cup, các thành phố đăng cai không chỉ bán vé vào sân. Họ bán trải nghiệm. Họ mời gọi thế giới đến với kiến trúc, bảo tàng, quảng trường, khu phố ẩm thực, âm nhạc đường phố, sản phẩm lưu niệm, tour du lịch, không gian fanzone, lễ hội cộng đồng. Một trận bóng chỉ kéo dài 90 phút, nhưng trải nghiệm văn hóa xung quanh nó có thể kéo dài nhiều ngày, thậm chí in sâu trong ký ức du khách nhiều năm.

Từ góc nhìn ấy, World Cup không đơn thuần là cuộc cạnh tranh giữa các đội tuyển, mà là cuộc đối thoại giữa các nền văn hóa. Sân vận động là trung tâm, nhưng không gian văn hóa của World Cup rộng hơn rất nhiều. Nó nằm trong những quán cà phê đông nghịt người xem bóng đá ở châu Á, những quảng trường chật kín cổ động viên ở châu Âu, những con phố rực rỡ sắc màu ở Mỹ Latinh, những gia đình thức khuya theo dõi đội bóng yêu thích ở Việt Nam. World Cup tạo ra một cộng đồng cảm xúc toàn cầu, nơi hàng tỷ người cùng sống trong một nhịp đập.

"World Cup 2026 gợi cho Việt Nam một bài học rất thực tế: trong thời đại mới, giá trị của một sự kiện không nằm ở bản thân sự kiện, mà nằm ở toàn bộ hệ sinh thái văn hóa, truyền thông, kinh tế và sáng tạo được kích hoạt xung quanh sự kiện đó" - PGS-TS Bùi Hoài Sơn.

Điều đáng suy nghĩ là càng toàn cầu hóa, con người càng cần bản sắc. Càng hội nhập sâu, các quốc gia càng phải biết mình là ai, có gì để đóng góp cho thế giới, có câu chuyện nào đủ khác biệt để được nhớ đến. Một đội tuyển thi đấu quả cảm có thể làm thay đổi cách thế giới nhìn về một đất nước. Một thế hệ cầu thủ tài năng có thể truyền cảm hứng cho thanh niên. Một kỳ giải được tổ chức văn minh có thể tạo ra niềm tin về năng lực quản trị. Một cộng đồng cổ động viên đẹp có thể trở thành "đại sứ văn hóa" không cần bổ nhiệm.

Bài học phát triển công nghiệp văn hóa cho Việt Nam

Với Việt Nam, dù đội tuyển nam chưa góp mặt ở vòng chung kết World Cup, chúng ta không đứng ngoài không gian văn hóa của sự kiện này.

Người Việt Nam yêu bóng đá bằng một tình yêu rất đặc biệt. Chúng ta từng thấy những đêm cả nước xuống đường sau chiến thắng của U23 Việt Nam, đội tuyển quốc gia, đội tuyển nữ… Chúng ta từng thấy lá cờ đỏ sao vàng phủ kín quảng trường, con phố, màn hình điện thoại, mạng xã hội. Bóng đá, trong nhiều khoảnh khắc, đã làm hiện lên một Việt Nam trẻ trung, đoàn kết, xúc động, tự hào và khát vọng. Đó không chỉ là niềm vui thể thao. Đó là năng lượng văn hóa.

Chính từ bóng đá, ta thấy rõ sức mạnh của biểu tượng. Một màu áo có thể gắn kết triệu người. Một bài hát cổ vũ có thể tạo thành ký ức thế hệ. Một bàn thắng có thể trở thành câu chuyện truyền cảm hứng. Một hành trình thi đấu tử tế, kiên cường, có bản lĩnh có thể làm nên lòng tin xã hội. Trong một thế giới nhiều chia rẽ, thể thao có thể trở thành cây cầu; trong một đời sống nhiều áp lực, thể thao có thể trở thành không gian giải tỏa; trong một xã hội đang chuyển đổi mạnh mẽ, thể thao có thể trở thành nơi nuôi dưỡng tinh thần cộng đồng.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm từng nhấn mạnh tinh thần văn hóa phải đi trước một bước, bồi đắp bản lĩnh, củng cố niềm tin, hình thành năng lực mềm quốc gia. Nhìn từ World Cup 2026, thông điệp ấy càng có ý nghĩa. Một quốc gia mạnh không chỉ là quốc gia có nền kinh tế lớn, công nghệ hiện đại, hạ tầng phát triển, mà còn là quốc gia biết kể câu chuyện của mình, biết tạo thiện cảm, biết làm cho thế giới yêu mến, tôn trọng và muốn đến gần mình hơn.

World Cup 2026 gợi cho Việt Nam một bài học rất thực tế: trong thời đại mới, giá trị của một sự kiện không nằm ở bản thân sự kiện, mà nằm ở toàn bộ hệ sinh thái văn hóa, truyền thông, kinh tế và sáng tạo được kích hoạt xung quanh sự kiện đó. Một trận đấu bóng đá có thể là thể thao. Nhưng nếu biết tổ chức, truyền thông và khai thác, nó trở thành du lịch, quảng cáo, âm nhạc, thời trang, ẩm thực, công nghệ số, bản quyền, sản phẩm lưu niệm, kinh tế đêm, thương hiệu địa phương và hình ảnh quốc gia.

Đó chính là logic của công nghiệp văn hóa. Văn hóa không chỉ là di sản để gìn giữ, không chỉ là hoạt động phong trào để cổ vũ tinh thần, mà còn là nguồn lực phát triển nếu được đặt trong một hệ sinh thái sáng tạo.

Một lễ hội bóng đá, một giải thể thao, một concert, một liên hoan phim, một sự kiện du lịch, một tuần lễ văn hóa… đều có thể trở thành "đầu kéo" để tạo ra giá trị mới. Vấn đề là chúng ta có nhìn thấy chuỗi giá trị ấy hay không, có thiết kế chính sách đủ thông minh để kết nối các ngành hay không, có đủ năng lực tổ chức để biến cảm xúc nhất thời thành thương hiệu dài hạn hay không.

World Cup cho thấy công nghiệp văn hóa hiện đại không vận hành bằng từng sản phẩm rời rạc, mà bằng hệ sinh thái. Trước trận đấu là truyền thông, quảng bá, bán vé, bán bản quyền, sản xuất nội dung, thiết kế sản phẩm nhận diện. Trong thời gian diễn ra trận đấu là trải nghiệm sân vận động, fan zone, giao thông, an ninh, dịch vụ ăn uống, biểu diễn nghệ thuật, tương tác số. Sau trận đấu là phim tài liệu, sách ảnh, vật phẩm lưu niệm, dữ liệu người hâm mộ, du lịch quay lại, ký ức thương hiệu...

Nhìn từ Việt Nam, điều này rất đáng suy ngẫm. Chúng ta là một đất nước có tình yêu bóng đá mãnh liệt, có dân số trẻ, có khả năng tiếp nhận công nghệ nhanh, có nền văn hóa giàu bản sắc, có ẩm thực phong phú, có âm nhạc đại chúng phát triển, có du lịch đang phục hồi và bứt phá. Nhưng nhiều khi, chúng ta vẫn khai thác sự kiện theo cách ngắn hạn, mùa vụ, thiếu liên kết. Một giải đấu thể thao chưa luôn được gắn với du lịch địa phương. Một lễ hội văn hóa chưa luôn được gắn với sản phẩm sáng tạo. Một sự kiện âm nhạc chưa luôn được gắn với quảng bá điểm đến. Cảm xúc có rất nhiều, nhưng công nghiệp hóa cảm xúc ấy thành giá trị bền vững vẫn còn là việc phải làm.

World Cup 2026 cũng đặt ra câu chuyện về văn hóa cổ vũ. Bóng đá đẹp không chỉ cần cầu thủ đẹp, mà còn cần khán giả đẹp. Một nền bóng đá văn minh không chỉ đo bằng thứ hạng, mà còn bằng cách người hâm mộ ứng xử với chiến thắng và thất bại, với trọng tài, với cầu thủ đội bạn, với cộng đồng mạng, với không gian công cộng. Văn hóa cổ vũ chính là một phần của văn hóa đô thị, văn hóa cộng đồng và văn hóa công dân.

Khi chúng ta vui, chúng ta có quyền thể hiện niềm vui; nhưng niềm vui ấy phải an toàn, tôn trọng người khác, không biến thành quá khích, không để lại rác thải, không gây nguy hiểm giao thông, không xúc phạm danh dự cá nhân hoặc quốc gia khác trên không gian mạng. Một chiến thắng có ý nghĩa nhất khi đi cùng sự khiêm nhường. Một thất bại cũng có thể rất đẹp nếu chúng ta biết tôn trọng nỗ lực, biết đứng dậy, biết học hỏi.

Đây là điều Việt Nam cần chuẩn bị không chỉ cho những kỳ World Cup mà còn cho các sự kiện thể thao, văn hóa lớn trong nước. Cổ vũ văn minh phải được hình thành từ giáo dục, truyền thông, quy tắc cộng đồng, vai trò của câu lạc bộ, liên đoàn, nhà trường, gia đình và nền tảng số. Khi người hâm mộ đẹp, bóng đá đẹp hơn. Khi khán đài văn minh, sân cỏ có thêm giá trị. Khi niềm vui được thể hiện trong trật tự, nhân ái và trách nhiệm, thể thao thực sự trở thành văn hóa.

World Cup cũng gợi mở cho báo chí, truyền thông và các nền tảng số Việt Nam nhiều hướng đi mới. Trong thời đại AI, dữ liệu lớn, mạng xã hội và truyền hình đa nền tảng, người xem không chỉ xem trận đấu, mà còn xem phân tích, hậu trường, câu chuyện cầu thủ, lịch sử đội tuyển, văn hóa quốc gia, ẩm thực đường phố, thời trang cổ động viên, video ngắn, podcast, đồ họa dữ liệu. Nội dung thể thao vì vậy không còn nằm riêng trong chuyên mục thể thao. Nó giao thoa với văn hóa, giải trí, du lịch, công nghệ, giáo dục, lối sống.

Một tờ báo biết khai thác World Cup từ chiều sâu văn hóa sẽ không chỉ đưa tin tỷ số, mà còn kể câu chuyện con người, bản sắc, đô thị, cộng đồng, truyền thông và sức mạnh mềm. Đó cũng là cơ hội để Việt Nam học cách kể chuyện về mình. Khi một quốc gia chưa có mặt trên sân cỏ World Cup, vẫn có thể hiện diện trong không gian World Cup bằng truyền thông, du lịch, ẩm thực, cộng đồng kiều bào, sản phẩm sáng tạo, các hoạt động giao lưu văn hóa. Người Việt Nam ở Mỹ, Canada, Mexico có thể là những nhịp cầu. Nhà hàng Việt Nam, áo dài, phở, cà phê, âm nhạc Việt Nam, sản phẩm thủ công, nội dung số về Việt Nam hoàn toàn có thể tìm thấy cơ hội trong dòng chảy du khách và truyền thông toàn cầu ấy.

Từ một nền văn hóa thể thao lành mạnh

Xa hơn, giấc mơ World Cup của bóng đá Việt Nam cũng cần được nhìn từ văn hóa phát triển. Muốn đội tuyển quốc gia vươn tới World Cup, không thể chỉ bắt đầu từ vài trận đấu vòng loại. Đó là câu chuyện của thể chất học đường, sân chơi cộng đồng, đào tạo trẻ, khoa học thể thao, dinh dưỡng, quản trị câu lạc bộ, bản quyền truyền hình, kinh tế bóng đá, văn hóa chuyên nghiệp và niềm tin xã hội.

Một nền bóng đá mạnh phải được nuôi từ một nền văn hóa thể thao lành mạnh. Trẻ em có sân chơi an toàn thì bóng đá mới có nền tảng. Trường học coi trọng giáo dục thể chất thì bóng đá mới có nguồn lực. Câu lạc bộ chuyên nghiệp minh bạch thì cầu thủ mới có môi trường trưởng thành. Người hâm mộ văn minh thì bóng đá mới có áp lực tích cực để phát triển.

Vì vậy, khi nói về World Cup 2026, điều quan trọng không phải là chúng ta đứng bên ngoài để ngưỡng mộ một sân chơi xa xôi, mà là biết nhìn vào đó để học cách biến thể thao thành văn hóa, biến văn hóa thành sức mạnh mềm, biến sức mạnh mềm thành nguồn lực phát triển. Việt Nam có đầy đủ chất liệu để làm điều đó: một dân tộc yêu thể thao, yêu cái đẹp, giàu bản sắc, có khát vọng vươn lên, có cộng đồng trẻ sáng tạo, có những đô thị đang chuyển mình, có nền văn hóa lâu đời và khả năng thích ứng nhanh với cái mới.

World Cup 2026 rồi sẽ có đội vô địch, có những ngôi sao tỏa sáng, có những giọt nước mắt tiếc nuối, có những khoảnh khắc đi vào lịch sử. Nhưng với những người làm văn hóa, điều đáng nhớ hơn là thông điệp nằm phía sau quả bóng: trong thế giới hôm nay, quốc gia nào biết kể câu chuyện của mình một cách hấp dẫn, nhân văn, sáng tạo và có trách nhiệm, quốc gia ấy sẽ có thêm sức mạnh để đi xa.

Bóng đá vì thế không chỉ là cuộc chơi của đôi chân. Bóng đá là cuộc chơi của trí tuệ tổ chức, của bản lĩnh văn hóa, của niềm tin cộng đồng và của khát vọng dân tộc. Và từ World Cup, chúng ta càng tin rằng con đường phát triển của Việt Nam trong kỷ nguyên mới không thể thiếu văn hóa. Văn hóa làm cho tăng trưởng có tâm hồn. Văn hóa làm cho hội nhập có bản sắc. Văn hóa làm cho chiến thắng biết khiêm nhường, thất bại biết đứng dậy, cạnh tranh biết tôn trọng và khát vọng biết hướng về những giá trị tốt đẹp.

Theo ông Nguyễn Hồng Phúc, Giám đốc Nhà văn hóa Thanh niên TP.HCM, dự án được hình thành từ mong muốn xây dựng một không gian mở, nơi người dân và đặc biệt là các bạn trẻ có thể thư giãn, gặp gỡ, thưởng thức nghệ thuật và nuôi dưỡng thói quen đọc sách trong nhịp sống đô thị hiện đại.

Lấy cảm hứng từ hình ảnh "khu vườn sách", Book Garden 21 được thiết kế với nhiều mảng xanh, các góc đọc sách, cà phê và khu vực sinh hoạt cộng đồng. Không gian này mở cửa từ 7 - 22 giờ hằng ngày. Bên cạnh hoạt động đọc sách, nơi đây còn tổ chức các chương trình biểu diễn nghệ thuật vào cuối tuần, đào tạo các khóa kỹ năng nghệ thuật, cùng các buổi giao lưu với nhà văn, tác giả...

Hiện Book Garden 21 sở hữu hơn 200 đầu sách thuộc nhiều lĩnh vực như văn học, kỹ năng sống, khoa học, lịch sử và sách về Chủ tịch Hồ Chí Minh. Điểm nhấn của mô hình là "xe sách tri thức" phục vụ nhu cầu đọc tại chỗ với mức phí từ 10.000 đồng/cuốn trong 2 giờ. Trong thời gian tới, Nhà văn hóa Thanh niên TP.HCM dự kiến phát triển mô hình này thành một không gian quy mô lớn hơn mang tên "không gian đọc sách đom đóm" khi trụ sở mới được xây xong.

Hành trình tự học phi thường của GS Hoàng Tụy

Với hành trình tự học đầy nghị lực, GS Hoàng Tụy trở thành người mở đường cho tối ưu toàn cục, được thế giới vinh danh bởi chính tên của mình.

Mai Loan - 08/06/2026

GS, TS Hoàng Tụy (1927-2019), nguyên Chủ nhiệm Khoa Toán – Cơ – Tin học Trường ĐH Tổng hợp Hà Nội (nay thuộc Trường ĐH Khoa học Tự nhiên, ĐHQGHN) là một trong những người đặt nền móng cho toán học Việt Nam hiện đại, người khai sinh lý thuyết Tối ưu toàn cục.

Bên cạnh hoạt động nghiên cứu, GS Hoàng Tụy còn dành nhiều tâm huyết cho giáo dục, khoa học và thường xuyên đóng góp ý kiến phản biện đối với các vấn đề phát triển của đất nước.

Hành trình tự học phi thường

GS Hoàng Tụy sinh ngày 17/12/1927 tại làng Xuân Đài, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam. Mồ côi cha từ năm lên bốn tuổi, lại sống trong gia đình đông anh em và nhiều khó khăn, tuổi thơ của ông khá vất vả. Nhờ học giỏi, ông thi đỗ vào Trường Trung học Khải Định ở Huế (nay là Quốc học Huế), khi đó là trường trung học duy nhất ở Trung Bộ đào tạo đến bậc tú tài.

Đang học giữa năm thứ hai Cao đẳng Tiểu học, ông mắc một trận ốm nặng và phải nghỉ học gần một năm để điều trị. Chính trong quãng thời gian ấy, ông bắt đầu tự học Toán, Lý, Hóa, Văn từ những cuốn sách do các anh để lại. Nhiều năm sau, ông nhớ lại: “Đây chính là thời điểm quyết định tương lai cuộc đời tôi. Vì cả hoài bão khoa học cùng với thói quen tự học đều đã hình thành trong những chuỗi ngày dài chiến đấu với bệnh tật và dưỡng sức khi bệnh đã qua khỏi nguy kịch”.

Trở lại trường chưa được bao lâu, ông tiếp tục đau ốm. Việc xin giấy chứng nhận bệnh để nghỉ học quá rườm rà khiến ông từ bỏ cả học bổng toàn phần tại Quốc học Huế để chuyển sang học trường tư. Sau khi bình phục, ông học vượt hai lớp. Năm 1945, dù là thí sinh tự do, ông vẫn đỗ cao kỳ thi tú tài bán phần. Một năm sau, chỉ với bốn tháng tự học, ông đỗ đầu kỳ thi tú tài toàn phần Ban Toán.

Kháng chiến chống Pháp bùng nổ, GS Hoàng Tụy tham gia công tác giáo dục tại Liên khu V và giảng dạy ở Trường Trung học Lê Khiết (Quảng Ngãi). Năm 1951, nghe tin tiến sĩ toán học Lê Văn Thiêm trở về nước và dự định mở Trường Khoa học Thực hành Cao cấp ở Việt Bắc, ông xin ra Bắc học tập. Mang theo chiếc ba lô đựng gạo, muối, sách và thuốc chống sốt rét, ông đi dọc đường mòn Trường Sơn. Đến Thanh Hóa, ông dừng lại hai tháng để dạy học lấy tiền làm lộ phí rồi tiếp tục hành trình.

Khi tới nơi, ông mới biết ngôi trường mình mong chờ không được mở. Thay vào đó, ông được bố trí vừa giảng dạy vừa tiếp tục tự học tại Khu học xá Trung ương ở Nam Ninh (Trung Quốc).

Tại đây, GS Hoàng Tụy tình cờ mua được cuốn “Hàm biến số thực” của nhà toán học N.P. Natanson. Không biết tiếng Nga, ông tìm một cuốn sách cũ dạy tiếng Nga cấp tốc, học một số từ cơ bản, đọc qua ngữ pháp rồi bắt đầu đọc ngay sách toán. Những ngày đầu, gần như từ nào cũng phải tra từ điển. Sau đó số lượng từ phải tra giảm dần. Chỉ khoảng một tháng sau, ông đã có thể đọc trôi chảy cuốn sách.

Từ năm 1951 đến năm 1954, bằng cách học ấy, GS Hoàng Tụy tự học chương trình đại học Toán của Liên Xô, đồng thời nghiên cứu các vấn đề về giáo dục. Sau vài năm, ông được biết đến không chỉ là một giáo viên dạy giỏi mà còn có hiểu biết sâu về lý luận giáo dục.

Đầu năm 1955, Bộ Giáo dục điều ông về Hà Nội tham gia chuẩn bị cải cách giáo dục phổ thông và phụ trách Ban Tu thư, đơn vị biên soạn chương trình, sách giáo khoa cho hệ giáo dục mới. Cùng năm, ông bắt đầu giảng dạy đại học theo lời mời của GS Lê Văn Thiêm. Khi Đại học Tổng hợp Hà Nội và Đại học Sư phạm Hà Nội được thành lập năm 1956, Hoàng Tụy trở thành một trong những giảng viên đầu tiên của Khoa Toán.

Tháng 8/1957, ông được cử sang thực tập tại Đại học Tổng hợp Lômônôxốp (Liên Xô). Chỉ vài tháng sau, ông đã có hai công trình được công bố trên Báo cáo của Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô và được giữ lại thêm một năm để hoàn thành luận án tiến sĩ Toán - Lý. Tháng 3/1959, ông bảo vệ thành công luận án tiến sĩ tại đây.

Ban đầu nghiên cứu trong lĩnh vực Giải tích thực, nhưng đến năm 1961, GS Hoàng Tụy chuyển sang Vận trù học vì cho rằng Giải tích thực khó có điều kiện ứng dụng tại Việt Nam thời điểm đó. Sau thời gian tìm hiểu và trao đổi với nhà toán học Nga L.V. Kantorovich, ông quyết định theo đuổi Lý thuyết tối ưu, lĩnh vực nghiên cứu gắn bó với ông trong những năm tiếp theo.

Người mở đường cho toán học ứng dụng ở Việt Nam

Đầu năm 1961, GS Hoàng Tụy khởi xướng và hướng dẫn phong trào ứng dụng Vận trù học ở miền Bắc. Hoạt động này ban đầu được triển khai trong ngành giao thông vận tải, sau đó mở rộng sang nhiều lĩnh vực kinh tế khác. Trong bối cảnh Vận trù học vẫn còn là một ngành khoa học rất mới trên thế giới, những kết quả nghiên cứu và ứng dụng tại Việt Nam đã gây sự chú ý của báo chí quốc tế.

Một số phóng viên nước ngoài, trong đó có báo Le Monde của Pháp, bày tỏ sự ngạc nhiên khi những phương pháp mới xuất hiện ở Mỹ chỉ vài năm trước đó, như phương pháp “đường găng” hay PERT, đã được nghiên cứu và áp dụng tại Việt Nam trong điều kiện chiến tranh.

Theo GS Hoàng Tụy, ý nghĩa của phong trào này không chỉ nằm ở hiệu quả kinh tế. Đây còn là một trong những nỗ lực đầu tiên đưa toán học ứng dụng vào quản lý và sản xuất ở một đất nước còn rất hạn chế về cơ sở khoa học - kỹ thuật. Những khái niệm như vận trù, tối ưu, hệ thống hay hiệu quả dần được phổ biến rộng rãi, góp phần tác động đến tư duy quản lý và điều hành kinh tế trong giai đoạn đó.

Sau khi Mỹ chấm dứt chiến tranh phá hoại miền Bắc, điều kiện hoạt động của các cơ sở sản xuất chưa thể nhanh chóng trở lại bình thường. Trong bối cảnh ấy, GS Hoàng Tụy chuyển hướng nghiên cứu sang các bài toán kinh tế vĩ mô. Ông nhiều lần được các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước, trong đó có Chủ tịch Hồ Chí Minh, mời tham gia góp ý cho các giải pháp cải tiến quản lý kinh tế.

Năm 1987, theo gợi ý của Thủ tướng Phạm Văn Đồng, GS Hoàng Tụy tiếp tục có nhiều kiến nghị về các vấn đề chiến lược trong phát triển kinh tế - xã hội theo hướng đổi mới. Sau năm 1995, mối quan tâm của ông chuyển nhiều hơn sang giáo dục và khoa học. Trong các cuộc thảo luận, hội thảo và những bài viết công bố sau đó, ông kiên trì theo đuổi các đề xuất nhằm chấn hưng nền giáo dục và nâng cao năng lực khoa học của đất nước.

Song song với các hoạt động ứng dụng và tư vấn chính sách, GS Hoàng Tụy vẫn liên tục theo đuổi các nghiên cứu lý thuyết ở trình độ cao. Năm 1964, ông lần đầu tiên đưa ra phương pháp giải bài toán quy hoạch lõm. Vào thời điểm đó, đây được xem là một trong những bài toán rất khó về bản chất nên hầu như chưa được nghiên cứu trên thế giới.

Phương pháp do GS Hoàng Tụy đề xuất dựa trên một lát cắt đặc biệt. Về sau, giới nghiên cứu quốc tế gọi phương pháp này là “Tuy’s cut” (lát cắt Tụy). Công trình về quy hoạch lõm của ông được xem là cột mốc đánh dấu sự ra đời của một chuyên ngành toán học mới mang tên Lý thuyết tối ưu toàn cục.

Chính từ công trình tiên phong này, GS Hoàng Tụy được cộng đồng khoa học quốc tế coi là người đặt nền móng cho Tối ưu toàn cục tất định, lĩnh vực nghiên cứu đã gắn liền với tên tuổi ông trong lịch sử toán học hiện đại.

Năm 1968, GS. Hoàng Tụy về công tác tại Ủy ban Khoa học và Kỹ thuật Nhà nước để phụ trách thư ký Vụ ban Toán. Tại đây ông bắt tay xây dựng phòng nghiên cứu toán học, tiền thân của Viện Toán học sau này. Cùng với GS Lê Văn Thiêm, GS Hoàng Tụy đã có đóng góp lớn trong việc thành lập và xây dựng Viện Toán học và Hội Toán học Việt Nam (hội thành viên của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam).

GS Hoàng Tụy là tác giả gần 150 công trình khoa học công bố trên các tạp chí quốc tế uy tín, tập trung vào nhiều lĩnh vực như Hàm thực, Quy hoạch toán học, Tối ưu toàn cục, Lý thuyết điểm bất động và Định lý Minimax.

Ông cũng là đồng tác giả cuốn chuyên khảo Global Optimization - Deterministic Approaches (Tối ưu toàn cục - Tiếp cận tất định), tập hợp phần lớn các thành tựu nghiên cứu của ông và các học trò. Cuốn sách được Nhà xuất bản Springer tái bản ba lần trong giai đoạn 1990-1996 và được xem là một công trình kinh điển của lĩnh vực Tối ưu toàn cục.

Bài viết nằm trong tuyến bài "Chân dung nhà khoa học" Hướng tới chào mừng Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Liên hiệp Hội Việt Nam, nhiệm kỳ 2026–2031.

ĐƯA NGHỊ QUYẾT ĐẠI HỘI XIV VÀO CUỘC SỐNG

Tâm huyết cá nhân tiếp sức giáo dục truyền thống

Văn kiện Đại hội XIV của Đảng nhấn mạnh yêu cầu đột phá mạnh mẽ về thể chế phát triển, khơi thông và phát huy hiệu quả mọi nguồn lực; khơi dậy mạnh mẽ tinh thần yêu nước, tự hào dân tộc, khát vọng xây dựng đất nước phồn vinh, văn minh, hạnh phúc. Trong lĩnh vực bảo tồn di sản và giáo dục truyền thống cách mạng, định hướng ấy đang được không ít cá nhân cụ thể hóa bằng những cách làm sáng tạo, tâm huyết, rất cần được khích lệ, cổ vũ.

Những người giữ lửa

Ngôi nhà của anh Ngô Duy Duyệt nằm khiêm tốn cạnh tuyến đường ven biển nối Cửa Tùng với Cửa Việt, chạy qua thôn Hà Lợi, xã Gio Linh, tỉnh Quảng Trị. Trước cửa treo tấm biển màu xanh đã bợt vì nắng gió: "Điểm trưng bày kỷ vật chiến tranh - Quảng Trị". Căn nhà thuê ba triệu đồng mỗi tháng, tổng diện tích bao gồm cả sân chưa đến 200 m² nhưng chứa hơn 2.000 hiện vật các loại. Mọi khoảng không gian đều được tận dụng. Không bán vé, không quảng bá rầm rộ, nhưng điểm hẹn đơn sơ này đã đón hàng nghìn lượt khách mỗi năm từ khắp mọi miền đất nước.

Sinh năm 1974, lớn lên trên mảnh đất từng bị cày xới bởi hàng triệu tấn bom đạn, anh Duyệt thấu hiểu rằng những vật chứng của chiến tranh vẫn đang khuất lấp đâu đó, rải rác ở cánh rừng, mảnh ruộng, vườn nhà, hoặc nằm bên lề đường chờ bán sắt vụn. Suốt 25 năm qua, anh lặn lội khắp các thôn xóm trong và ngoài tỉnh, dọc theo biên giới Việt - Lào, lên cả Tây Nguyên để tìm kiếm và đưa hiện vật về. Nhiều lần anh đi đến nơi rồi trở về tay không vì người sở hữu hiện vật nghi ngờ mục đích thật sự của anh, đòi giá quá cao. Có những hiện vật anh phải kiên trì thuyết phục chủ nhân cả năm mới mang được về. Có những vỏ bom cồng kềnh, nặng gần trăm cân, anh phải thuê xe tải, vận chuyển rất tốn kém, trong khi chính anh cũng chẳng dư dả gì.

Để duy trì hành trình "gom ký ức", anh Duyệt chấp nhận làm đủ nghề, từ cơ khí vốn là nghề truyền thống của gia đình đến vô số việc lặt vặt khác. Tất cả tiền dành dụm được anh tập trung cho việc tìm kiếm, mua hiện vật, với mong muốn kể lại câu chuyện của một thời lửa đạn chưa xa. Chứng kiến các cựu chiến binh đứng lặng trước kỷ vật cũ kỹ, có người đưa tay chạm vào chiếc bi đông móp méo rồi bật khóc; nhìn ánh mắt chăm chú của học sinh khi nghe anh kể câu chuyện phía sau một mảnh xác pháo..., anh tin công việc mình làm là có ý nghĩa.

Công việc của anh Duyệt không đơn độc. Ngược ra phía bắc, tại thôn Đại Phùng, xã Đan Phượng (Hà Nội), Thượng tá Công an về hưu Đào Hà cũng dành phần lớn khuôn viên vườn rộng 1.500 m² để lập bảo tàng tư nhân, lưu giữ những ký ức từ hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ mà ông sưu tầm suốt hàng chục năm nay. Dù chưa từng trực tiếp cầm súng ra trận, ông vẫn luôn day dứt trước sự hy sinh của các thế hệ đi trước và mong muốn lưu giữ những chứng tích chiến tranh như một cách tri ân lịch sử. Hiện, ông đang lưu giữ hơn 3.000 hiện vật, trong số đó, nhiều kỷ vật của liệt sĩ được chính đồng đội tin tưởng trao tặng lại. Những nghĩa cử trân quý ấy là nguồn động lực tiếp thêm sức mạnh cho hành trình âm thầm, bền bỉ của ông. Ông Hà sẵn sàng cho các cơ quan nghiên cứu, trường học mượn hiện vật phục vụ triển lãm, giáo dục truyền thống; thậm chí trao tặng nhiều hiện vật quý cho Bảo tàng chiến thắng Điện Biên Phủ và một số đơn vị khác.

Trong hành trình giữ lại ký ức chiến tranh có cả sự tham gia của người trẻ. Tại miền Tây, em Mai Phú Hào, học sinh lớp 12, Trường THPT An Biên, tỉnh Kiên Giang, đang làm điều không nhiều thiếu niên nghĩ tới: Dành tiền tiết kiệm và tiền thưởng học tập để sưu tầm kỷ vật chiến tranh. Tính đến nay, em sở hữu khoảng 700 kỷ vật và tự tay phục dựng nhiều món đồ có giá trị lịch sử. Niềm đam mê của Hào bắt đầu từ những bài học trên lớp và những câu chuyện của ông cậu, vốn là thương binh, từng tham gia kháng chiến chống Pháp ở chiến trường Nam Bộ, thường kể chuyện cho em nghe, giúp nuôi lớn tình yêu lịch sử trong em mỗi ngày. Trước sự đam mê, nhiệt huyết của Hào, nhiều cựu chiến binh sẵn lòng tặng lại những chiếc vỏ đạn, bình tông hay chiếc băng tang khi Bác Hồ mất, khiến em vô cùng xúc động. Hiện, Hào là thành viên nhóm A509 gồm các bạn trẻ tại TP Hồ Chí Minh và Hà Nội đam mê sưu tầm hiện vật lịch sử, đã được một số cơ quan, bảo tàng liên hệ để hợp tác tổ chức trưng bày và triển lãm tại các trường học.

Ba con người, ba thế hệ, đều chung một niềm mong mỏi: Giữ lại ký ức của chiến tranh để thế hệ sau hiểu rằng hòa bình không phải thứ tự nhiên có được.

Cần chính sách đồng hành

Theo thống kê của ngành chức năng, cả nước hiện có khoảng 218 bảo tàng, trong đó 81 bảo tàng ngoài công lập, tập trung vào các lĩnh vực chiến tranh, văn hóa và di sản nghề truyền thống. Ngoài ra, còn không ít không gian sưu tập tư nhân chưa đủ điều kiện pháp lý để mang danh hiệu "bảo tàng", nhưng đang âm thầm đóng góp vào việc lưu giữ, trưng bày và truyền cảm hứng yêu nước, lòng tự hào dân tộc cho cộng đồng, nhất là với giới trẻ.

Nhiều cơ sở đã vươn ra ngoài phạm vi địa phương như Bảo tàng Đồng Đình (Đà Nẵng), Bảo tàng Không gian văn hóa Mường (Phú Thọ), Bảo tàng Kỷ vật chiến tranh (Ninh Bình) từng xuất hiện trong danh sách "điểm đến không thể bỏ qua" trên các diễn đàn du lịch quốc tế. Đây không phải thành quả từ những chương trình dự án lớn, được quảng bá rầm rộ, mà là kết quả của tâm huyết cá nhân và sức lan tỏa tự nhiên từ cộng đồng.

CẦN LẬP HIỆP HỘI BẢO TÀNG:

Đại biểu Quốc hội, PGS, TS Bùi Hoài Sơn từng đề xuất cần thành lập hiệp hội bảo tàng nhằm kết nối các bảo tàng công lập và ngoài công lập, tạo môi trường trao đổi kinh nghiệm, hỗ trợ chuyên môn, đồng thời có tiếng nói chung trong việc thúc đẩy chính sách về thuế, đất đai và pháp lý. Đây là gợi mở đáng chú ý, bởi những người đang gìn giữ ký ức chiến tranh dưới hình thức bảo tàng tư nhân phần lớn vẫn hoạt động riêng lẻ, thiếu mạng lưới hỗ trợ và cơ chế đồng hành lâu dài.

Như vậy, cần nhìn nhận đúng giá trị của những không gian đó, vì nơi đây không đơn thuần là lưu giữ hiện vật, mà có thể xem như những “địa chỉ đỏ” mới trong giáo dục truyền thống, nơi nuôi dưỡng lòng yêu nước, bồi đắp niềm tự hào dân tộc và kết nối các thế hệ bằng ký ức lịch sử.

Theo tinh thần Nghị quyết Đại hội Đảng XIV và nhiều văn kiện quan trọng khác, văn hóa không thể chỉ trông chờ vào Nhà nước. Những sáng kiến từ cộng đồng, những mô hình xã hội hóa giàu tâm huyết, những cá nhân sẵn sàng bỏ công sức, tiền bạc và thời gian để gìn giữ di sản cần được nhìn nhận như một nguồn lực phát triển quan trọng. Luật Di sản văn hóa năm 2024 ghi nhận bảo tàng ngoài công lập là mô hình hợp pháp, mở ra hành lang pháp lý quan trọng cho hoạt động bảo tồn tư nhân. Tuy nhiên, khoảng cách từ chính sách đến thực tiễn vẫn còn không ít trở ngại. Nhiều cá nhân sưu tầm hiện vật hiện nay vẫn phải tự xoay xở mọi thứ: Mặt bằng, kinh phí, kỹ thuật bảo quản, thủ tục pháp lý… Như anh Ngô Duy Duyệt mong muốn có điều kiện mở rộng không gian trưng bày để hiện vật không còn phải chất chồng trong căn nhà chật hẹp. Thượng tá Đào Hà ấp ủ xây dựng một khu bảo tàng hoàn chỉnh, nơi mỗi hiện vật được đặt đúng bối cảnh lịch sử. Ông hết sức trăn trở vì việc bảo quản, phát huy giá trị của những hiện vật quý vẫn chưa được như mong muốn. Đó không phải mong muốn cá nhân đơn thuần, mà là khát vọng gìn giữ ký ức chung của cộng đồng.

Khi nguồn lực trong nhân dân được khơi dậy đúng hướng, văn hóa sẽ không còn là lĩnh vực chỉ dựa vào đầu tư công, mà trở thành sự nghiệp chung của toàn xã hội. Đó cũng chính là tinh thần mà Nghị quyết Đại hội XIV hướng tới: Phát huy sức dân, khơi dậy khát vọng cống hiến và tạo điều kiện để mọi nguồn lực xã hội cùng tham gia xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc trong thời kỳ mới.

Bài và ảnh: PHONG ĐIỆP

4 nhóm thực phẩm giúp tăng miễn dịch, phòng cảm cúm

Rau lá xanh, thịt gia cầm và thực phẩm lên men cung cấp dưỡng chất, lợi khuẩn, giúp tăng cường miễn dịch, hỗ trợ phòng cảm cúm.

Thời tiết chuyển mùa, mưa nắng thất thường tạo điều kiện cho vi khuẩn, virus phát triển, làm tăng nguy cơ viêm mũi họng, cảm lạnh, cúm. Cảm lạnh là tình trạng viêm cấp tính mũi và họng, chủ yếu do rhinovirus gây ra. Cúm do virus cúm A, B, C gây nhiễm đường hô hấp, dễ lây lan trong cộng đồng. Theo tạp chí Eating Well, duy trì hệ miễn dịch khỏe mạnh có thể giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế triệu chứng nặng.

Rau lá xanh

Các loại rau lá xanh như cải thìa, cải xoăn và rau bina giàu magie, hỗ trợ giảm viêm. Một khẩu phần 100 g rau bina nấu chín cung cấp khoảng 20% nhu cầu magie khuyến nghị hằng ngày. Rau còn chứa nhiều vitamin C, chất xơ và chất chống oxy hóa, có lợi cho sức khỏe tổng thể.

Thực phẩm lên men

Vi khuẩn đường ruột liên quan mật thiết đến chức năng miễn dịch. Lợi khuẩn có nhiều trong thực phẩm lên men như sữa chua, kim chi, dưa cải bắp, góp phần đa dạng hệ vi sinh đường ruột. Chúng hỗ trợ cơ thể sản xuất kháng thể như IgA, giúp hạn chế tác nhân gây hại xâm nhập vào cơ thể.

Các loại cá béo

Cá hồi, cá mòi, cá trích giàu axit béo omega-3 có tác dụng giảm viêm và tăng cường miễn dịch. Omega-3 góp phần duy trì tính ổn định của màng tế bào và chức năng miễn dịch.

Ngoài ra, cá béo giàu protein và vitamin D, giúp duy trì sức khỏe tổng thể. Nồng độ vitamin D đầy đủ có thể giảm nguy cơ nhiễm trùng đường hô hấp. Vitamin D tham gia điều hòa hoạt động của các tế bào miễn dịch, bao gồm đại thực bào, hỗ trợ sản xuất các peptide kháng khuẩn bảo vệ cơ thể.

Thịt gia cầm

Bạn có thể nấu nhiều món từ thịt gia cầm (gà, vịt, ngan) như cháo, luộc, canh, kho, hấp, xào để thay đổi thường xuyên trong tuần. Nên ăn phần thịt nạc, bỏ da để bổ sung protein chất lượng cao hỗ trợ tăng cường miễn dịch chống lại virus. Axit amin cysteine trong thịt gà có thể làm loãng dịch nhầy trong khoang mũi, thông thoáng đường thở.

Bên cạnh ăn uống, mỗi người nên duy trì tập thể dục ít nhất 30 phút mỗi ngày, giảm căng thẳng, ngủ đủ giấc, súc miệng bằng nước muối sinh lý hai lần một ngày để bảo vệ sức khỏe.

Anh Chi (Tổng hợp)

Thanh thiếu niên Việt ngày càng tiêu thụ nhiều thực phẩm siêu chế biến

Thực phẩm siêu chế biến từ lâu được ưa chuộng nhờ tính tiện lợi, giá thành hợp lý và dễ tiếp cận. Đáng lo ngại, mức tiêu thụ các loại thực phẩm này đang gia tăng nhanh chóng tại các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình.

Trong cuộc trao đổi với Người Đưa Tin nhân Ngày An toàn thực phẩm thế giới (7/6), Bác sĩ, Tiến sĩ Jennifer Horton - Phó Trưởng đại diện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Việt Nam cho biết, thực phẩm siêu chế biến đang ngày càng chiếm tỉ trọng lớn trong chế độ ăn trên toàn cầu.

Bằng chứng cho thấy tại một số quốc gia, hơn một nửa tổng lượng calo tiêu thụ hằng ngày đến từ thực phẩm siêu chế biến. Đáng lo ngại, mức tiêu thụ các loại thực phẩm này đang gia tăng nhanh chóng tại các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình, trong đó có Việt Nam.

Theo BS.TS Jennifer Horton, thực phẩm siêu chế biến hầu như không chứa hoặc chứa rất ít thực phẩm nguyên chất, thường có hàm lượng đường tự do, natri và chất béo không lành mạnh ở mức cao. Các ví dụ phổ biến gồm nước giải khát có gas, nước tăng lực, thịt chế biến sẵn, bánh mì và bánh ngọt đóng gói, cùng các loại đồ ăn nhẹ.

Tại Việt Nam, đã xuất hiện những dấu hiệu đáng lo ngại cho thấy thanh thiếu niên ngày càng tiêu thụ nhiều thực phẩm siêu chế biến hơn. Chẳng hạn, khảo sát sức khỏe học sinh toàn cầu cho thấy tỉ lệ học sinh ăn thức ăn nhanh ≥3 ngày mỗi tuần tăng từ 8% năm 2013 lên 17% vào năm 2019. Việc tiêu thụ đồ uống có gas hằng ngày cũng tăng khoảng 10 điểm phần trăm trong cùng giai đoạn. Khoảng 1/3 học sinh uống đồ uống có gas mỗi ngày.

Phó Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam chỉ ra, hiện đã có nhiều bằng chứng mạnh mẽ và ngày càng gia tăng cho thấy việc tiêu thụ nhiều thực phẩm siêu chế biến có liên quan đến hàng loạt nguy cơ sức khỏe, bao gồm sự gia tăng của các bệnh không lây nhiễm (NCDs) - hiện chiếm hơn ba phần tư số ca tử vong trên toàn cầu, trong đó có Việt Nam.

Các nguy cơ điển hình bao gồm thừa cân hoặc béo phì; đái tháo đường tuýp 2; rối loạn mỡ máu; tăng huyết áp; bệnh tim mạch; bệnh thận mạn tính; và các vấn đề về sức khỏe tâm thần như trầm cảm, lo âu. Những tình trạng này làm gia tăng nguy cơ tử vong sớm.

Đối với trẻ em, tiêu thụ thực phẩm siêu chế biến làm tăng nguy cơ thừa cân, béo phì ngay từ nhỏ và kéo dài đến tuổi trưởng thành, từ đó làm tăng nguy cơ mắc các bệnh mạn tính như đái tháo đường, bệnh tim mạch và một số loại ung thư.

Bên cạnh đó, các thực phẩm này thường nghèo vi chất dinh dưỡng thiết yếu và có thể thay thế các thực phẩm lành mạnh hơn, làm gia tăng nguy cơ thấp còi và thiếu vi chất.

"Ngày càng có thêm bằng chứng cho thấy thực phẩm siêu chế biến liên quan đến các vấn đề về sức khỏe tâm thần như lo âu, trầm cảm và tăng động, đồng thời có thể ảnh hưởng đến kết quả học tập của trẻ", TS.BS Jennifer Horton cho biết thêm.

Theo bà, tại Việt Nam, tình trạng thừa cân, béo phì ở trẻ em và thanh thiếu niên cũng đang có xu hướng gia tăng.

Việc gia tăng tiêu thụ các thực phẩm này còn kéo theo những tác động đến môi trường, bao gồm phát thải carbon cao hơn, gia tăng rác thải nhựa và gây áp lực lên đa dạng sinh học là những yếu tố ảnh hưởng đến sức khỏe con người.

Giúp người tiêu dùng dễ dàng đưa ra lựa chọn lành mạnh

Từ thực trạng trên, WHO khuyến nghị mỗi người nên hạn chế tiêu thụ thực phẩm siêu chế biến và tăng cường sử dụng các thực phẩm tươi, chế biến tối thiểu.

Ở cấp độ cá nhân, có thể áp dụng một số biện pháp như ưu tiên các bữa ăn nấu tại nhà từ thực phẩm nguyên chất như rau, củ, quả và các nguồn đạm lành mạnh, với các phương pháp chế biến tốt cho sức khỏe (như hấp, luộc, om, quay, xào) và giảm lượng muối, đường, chất béo và dầu mỡ.

Khi gọi món hoặc ăn ngoài, có thể đề nghị chế biến món ăn với ít muối, đường và dầu hơn; đồng thời cân nhắc lựa chọn các món có rau và trái cây. Lựa chọn đồ uống một cách hợp lý, ưu tiên nước lọc hoặc đồ uống không thêm đường.

Hạn chế sử dụng các thực phẩm chiên rán và thực phẩm chế biến sẵn có hàm lượng cao đường, muối, chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa.

"Truyền thông tới người tiêu dùng, giáo dục trong trường học và truyền thông đại chúng có thể góp phần nâng cao nhận thức và thúc đẩy chế độ ăn lành mạnh hơn", BS.TS. Jennifer Horton nhấn mạnh.

WHO đánh giá cao quyết định của Chính phủ Việt Nam về việc áp dụng thuế đối với đồ uống có đường từ năm 2027. Thuế đối với đồ uống có đường đã được chứng minh là biện pháp hiệu quả giúp giảm khả năng chi trả, giảm mức độ sẵn có và tiêu thụ các sản phẩm này.

"WHO cũng khuyến nghị Việt Nam triển khai nhãn cảnh báo dinh dưỡng ở mặt trước bao bì với các biểu tượng rõ ràng, giúp người tiêu dùng dễ dàng đưa ra lựa chọn lành mạnh hơn.

Các quy định về thuế và ghi nhãn cũng tạo động lực để các doanh nghiệp thực phẩm cải tiến công thức sản phẩm, giảm lượng muối, đường, chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa", Phó Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam nhấn mạnh.

Hoạt động tiếp thị thực phẩm và đồ uống không cồn là một trong những yếu tố chính thúc đẩy tình trạng béo phì ở trẻ em và các bệnh không lây liên quan đến chế độ ăn ở trẻ em và thanh thiếu niên.

Nhiều bằng chứng cho thấy tiếp thị có tác động trực tiếp đến sở thích ăn uống của trẻ, đặc biệt đối với các sản phẩm nhiều đường, muối và chất béo.

Vì vậy, WHO cũng khuyến nghị Việt Nam ban hành các chính sách toàn diện nhằm bảo vệ trẻ em khỏi hoạt động tiếp thị thực phẩm, bao gồm cả trên mạng xã hội, cũng như trong các môi trường ngoài đời thực như sân chơi, trường học, sân thể thao và các cơ sở y tế.

Bên cạnh đó, các biện pháp khác đã được chứng minh là giúp cải thiện dinh dưỡng bao gồm thúc đẩy môi trường thực phẩm lành mạnh hơn, ví dụ như xây dựng các tiêu chuẩn bữa ăn tại trường học và nơi làm việc...

Ngày 3/6, bà N.T.T (44 tuổi, Cẩm Khê, Phú Thọ) ăn cơm với tằm rang. Chỉ nửa giờ sau, người phụ nữ này bất ngờ xuất hiện tình trạng nổi mẩn ngứa toàn thân, đau bụng sau đó bắt đầu khó thở, được đưa đến bệnh viện cấp cứu.

Sau xử trí ban đầu tại trạm y tế địa phương, bệnh nhân chuyển đến Trung tâm Y tế khu vực Cẩm Khê (tỉnh Phú Thọ). Thời điểm nhập viện, người phụ nữ này có ban sẩn ngứa rải rác toàn thân, da căng đỏ, cảm giác nuốt vướng và khó thở nhẹ.

Qua thăm khám, các bác sĩ xác định đây là trường hợp phản vệ mức độ nặng sau ăn tằm. Nhờ được xử trí kịp thời, tình trạng dị ứng nhanh chóng thuyên giảm. Sau hai ngày điều trị, bệnh nhân ổn định và xuất viện.

Theo Thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Thanh Thủy, Phó Trưởng khoa Cấp cứu, Hồi sức tích cực và Chống độc, Trung tâm Y tế khu vực Cẩm Khê, phản vệ là phản ứng dị ứng cấp tính đặc biệt nguy hiểm, có thể xuất hiện chỉ vài phút đến vài giờ sau khi tiếp xúc với dị nguyên như thực phẩm, thuốc hoặc nọc côn trùng. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, người bệnh có thể rơi vào tình trạng suy hô hấp, tụt huyết áp, sốc phản vệ và nguy hiểm đến tính mạng.

Các triệu chứng thường xuất hiện ngay hoặc vài giờ sau khi ăn như nổi mề đay, phát ban, ngứa toàn thân, đau bụng, buồn nôn, tiêu chảy hoặc khó thở. Trường hợp nặng có thể dẫn đến tụt huyết áp, suy hô hấp và sốc phản vệ.

3 lý do có thể gây sốc phản vệ

Theo bác sĩ Hoàng Sầm, Viện Y học Bản địa Việt Nam, các món ăn từ côn trùng như nhộng tằm, con tằm, đuông dừa... được nhiều người ưa thích và săn lùng vì lạ miệng và giàu dinh dưỡng. Tuy nhiên, đây cũng là nhóm thực phẩm tiềm ẩn nguy cơ dị ứng nghiêm trọng, thậm chí sốc phản vệ.

Thứ nhất, hàm lượng đạm cao dễ kích hoạt phản ứng dị ứng

Tằm và nhộng tằm chứa lượng protein lớn. Với những người có cơ địa dị ứng hoặc từng mẫn cảm với thực phẩm lạ, các protein này có thể bị cơ thể nhận diện là tác nhân gây hại, kích hoạt phản ứng quá mẫn.

Thứ hai, nguy cơ nhiễm vi sinh vật và độc tố từ môi trường

Một số loại côn trùng có thể mang theo vi khuẩn, nấm hoặc bào tử nấm từ môi trường sống. Khi xâm nhập vào cơ thể người, các tác nhân này có thể sinh độc tố hoặc gây phản ứng bất lợi đối với hệ miễn dịch. Đây cũng là một trong những nguyên nhân làm tăng nguy cơ ngộ độc và dị ứng sau khi ăn các món từ côn trùng.

Thứ ba, côn trùng chết hoặc bảo quản không đúng cách có thể sinh độc tố

Theo bác sĩ Sầm, khi côn trùng chết, quá trình phân hủy sẽ bắt đầu diễn ra, làm biến đổi các thành phần dinh dưỡng và tạo ra những chất có thể gây hại cho sức khỏe. Với nhộng tằm, dấu hiệu nhận biết thực phẩm không còn an toàn là thân chuyển màu vàng nhạt hoặc thâm đen, các đốt rời rạc, không còn liên kết chắc chắn. Khi đó, lượng đạm đã bị phân giải, không còn giá trị dinh dưỡng mà có thể trở thành nguồn phát sinh độc tố.

Thủ tướng phê duyệt Chương trình Sức khỏe học đường giai đoạn 2026-2035

Thủ tướng vừa phê duyệt Chương trình Sức khỏe học đường giai đoạn 2026-2035 với nhiều mục tiêu về y tế trường học, dinh dưỡng, sức khỏe tâm thần và chuyển đổi số. Chương trình hướng tới bảo đảm phòng y tế, nước sạch, an toàn thực phẩm và khám sức khỏe định kỳ cho người học tại các cơ sở giáo dục.

Ngày 1/6/2026, Thủ tướng đã ban hành Quyết định số 973/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình Sức khỏe học đường giai đoạn 2026–2035 với nhiều mục tiêu cụ thể nhằm nâng cao chất lượng y tế trường học, chăm sóc sức khỏe thể chất và tinh thần cho trẻ em, học sinh, sinh viên. Chương trình đặt mục tiêu 100% cơ sở giáo dục có phòng y tế riêng, đủ nước sạch, bảo đảm an toàn thực phẩm và tổ chức khám sức khỏe định kỳ cho người học.

Phấn đấu 100% cơ sở giáo dục có phòng y tế, nước sạch và bảo đảm an toàn thực phẩm

Theo Quyết định số 973/QĐ-TTg ngày 1/6/2026, Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình Sức khỏe học đường giai đoạn 2026-2035 nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác y tế trường học và các hoạt động tuyên truyền, giáo dục, bảo vệ, chăm sóc, quản lý sức khỏe trong các cơ sở giáo dục.

Chương trình được triển khai trên phạm vi toàn quốc tại các cơ sở giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông, trường chuyên biệt, trung tâm giáo dục thường xuyên, trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên, cơ sở giáo dục nghề nghiệp và cơ sở giáo dục đại học.

Đối tượng thụ hưởng là trẻ em mầm non, học sinh, sinh viên đang được nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục, đào tạo tại các cơ sở giáo dục. Đối tượng thực hiện gồm các bộ, ngành, địa phương; cán bộ quản lý giáo dục, nhà giáo, nhân viên y tế trường học; nhân viên phụ trách bữa ăn học đường; cha mẹ hoặc người giám hộ của người học cùng các tổ chức, cá nhân liên quan.

Chương trình được triển khai theo hai giai đoạn, gồm giai đoạn 2026-2030 và giai đoạn 2031-2035.

Mục tiêu chung của Chương trình là nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác y tế trường học và các hoạt động bảo vệ, chăm sóc sức khỏe trong cơ sở giáo dục nhằm bảo đảm điều kiện để người học phát triển toàn diện về thể chất và tinh thần; góp phần thực hiện các mục tiêu về phát triển giáo dục, đào tạo và nâng cao sức khỏe nhân dân.

Trong giai đoạn 2026-2030, Chương trình đặt ra nhiều chỉ tiêu cụ thể. Trong đó, phấn đấu 60% cơ sở giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông công lập có nhân viên y tế trường học chuyên trách đạt chuẩn chuyên môn theo quy định.

100% trường phổ thông nội trú, trường phổ thông dân tộc nội trú, trường phổ thông dân tộc bán trú, trường dành cho người khuyết tật có nhân viên y tế trường học chuyên trách.

100% cơ sở giáo dục đại học, trường cao đẳng, trường trung cấp có nhân viên y tế trường học chuyên trách đạt chuẩn chuyên môn.

Theo Chương trình, 100% cơ sở giáo dục phải có phòng y tế riêng biệt và đủ thuốc, thiết bị y tế thiết yếu theo quy định. Tất cả cơ sở giáo dục phải bảo đảm đủ nước uống, nước sinh hoạt đạt chất lượng; các trường có tổ chức bữa ăn hoặc dịch vụ ăn uống phải đáp ứng các điều kiện về vệ sinh, an toàn thực phẩm.

100% cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông tổ chức theo dõi, đánh giá tình trạng dinh dưỡng của trẻ em, học sinh theo quy định.

Chương trình cũng đặt mục tiêu 80% cơ sở giáo dục có khu vệ sinh đạt tiêu chuẩn và đáp ứng nhu cầu của người khuyết tật.

Đáng chú ý, 100% cơ sở giáo dục phải tổ chức các hoạt động truyền thông, giáo dục về bảo vệ, chăm sóc, nâng cao sức khỏe, dinh dưỡng học đường và sức khỏe tâm thần.

100% người học được kiểm tra, khám sức khỏe hoặc khám sàng lọc bệnh tật ít nhất mỗi năm một lần và được cập nhật, quản lý thông tin vào Sổ sức khỏe điện tử kết nối liên thông với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.

Giai đoạn 2031-2035, Chương trình hướng tới thúc đẩy triển khai hiệu quả công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe người học tại các cơ sở giáo dục; giữ vững các kết quả đạt được trong giai đoạn trước và phấn đấu đạt 100% các chỉ tiêu về nhân lực, cơ sở vật chất, đáp ứng nhu cầu của người khuyết tật.

Tăng cường chăm sóc sức khỏe tâm thần, đẩy mạnh chuyển đổi số trong trường học

Để thực hiện các mục tiêu trên, Quyết định nêu rõ nhiều nhóm nhiệm vụ và giải pháp trọng tâm.

Trong đó, Chính phủ yêu cầu rà soát, sửa đổi, bổ sung các hướng dẫn chuyên môn về y tế trường học; sửa đổi quy định về danh mục thiết bị, thuốc thiết yếu cho phòng y tế trường học; hướng dẫn tiêu chuẩn chuyên môn và định mức nhân lực y tế trường học phù hợp quy mô đào tạo, số lượng người học.

Các cơ quan chức năng cũng sẽ sửa đổi, bổ sung quy định về vị trí việc làm của nhân viên y tế trường học trong các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, trung tâm giáo dục thường xuyên, trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên và trường trung học nghề; sửa đổi quy định về tiêu chuẩn bàn ghế học sinh phổ thông.

Bên cạnh đó, Chương trình yêu cầu ban hành quy định về giáo dục dinh dưỡng học đường và tổ chức bữa ăn bán trú trong các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông.

Các địa phương và cơ sở giáo dục được yêu cầu ưu tiên tuyển dụng, bố trí nhân viên y tế trường học chuyên trách, nhất là tại các trường nội trú, trường dân tộc nội trú, trường dân tộc bán trú, trường dành cho người khuyết tật, trường mầm non và các cơ sở giáo dục có tổ chức bữa ăn bán trú.

Đối với cơ sở giáo dục đại học, trường cao đẳng, trung cấp và cơ sở giáo dục ngoài công lập, có thể tuyển dụng nhân viên y tế chuyên trách hoặc ký hợp đồng với trạm y tế cấp xã, cơ sở khám chữa bệnh để triển khai công tác y tế trường học.

Quyết định cũng yêu cầu tăng cường đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho cán bộ quản lý, nhân viên y tế trường học, tư vấn học đường, y tế cơ sở, y tế quân dân y; tăng cường đào tạo nội dung về y tế trường học, dinh dưỡng học đường, sức khỏe tâm thần cho sinh viên ngành y tế dự phòng và y tế công cộng.

Về cơ sở vật chất, Chương trình yêu cầu rà soát, sửa chữa, nâng cấp điều kiện vệ sinh trường học, ánh sáng phòng học, hệ thống cấp nước sạch, nhà vệ sinh bảo đảm đủ số lượng, đáp ứng nhu cầu của người học, nhất là người khuyết tật và nữ giới.

Các cơ sở giáo dục cũng được yêu cầu tăng cường sân chơi, bãi tập phục vụ giáo dục thể chất; bổ sung thiết bị phục vụ tổ chức bữa ăn học đường bảo đảm an toàn thực phẩm; bố trí phòng y tế trường học, phòng tư vấn học đường riêng biệt, thân thiện.

Một trong những nội dung đáng chú ý của Chương trình là tăng cường truyền thông, giáo dục và chăm sóc sức khỏe tâm thần trong trường học.

Đối với trẻ em mầm non, học sinh phổ thông và học sinh trung học nghề, các hoạt động truyền thông tập trung vào phòng, chống dịch bệnh; phòng, chống bệnh tật học đường như bệnh răng miệng, tật khúc xạ, cận thị, gù vẹo cột sống; phòng, chống thương tích; giáo dục dinh dưỡng học đường; sức khỏe sinh sản; phòng, chống tác hại của thuốc lá, rượu bia và phòng ngừa bệnh không lây nhiễm.

Đối với học sinh, sinh viên trung cấp, cao đẳng, đại học, nội dung truyền thông tập trung vào sức khỏe sinh sản; phòng, chống tác hại của thuốc lá, rượu bia; phòng, chống thương tích, HIV/AIDS; kỹ năng bảo đảm dinh dưỡng hợp lý và vận động thể lực.

Chương trình cũng yêu cầu rà soát, hoàn thiện các hướng dẫn chuyên môn, tài liệu truyền thông và tổ chức các hoạt động giáo dục, chăm sóc sức khỏe tâm thần phù hợp từng cấp học gắn với tư vấn tâm lý học đường; xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện, phòng chống bạo lực học đường.

Các trường học sẽ tăng cường hoạt động tư vấn tâm lý học đường, giáo dục kỹ năng sống, kỹ năng ứng phó với bạo lực, bắt nạt học đường và trên môi trường mạng.

Ngành giáo dục cũng được yêu cầu phối hợp với gia đình và cơ sở y tế để theo dõi, phát hiện sớm, xử lý các nguy cơ rối loạn tâm thần ở người học và hỗ trợ chuyển tuyến điều trị khi cần thiết.

Tăng cường các nội dung chăm sóc sức khỏe, dinh dưỡng trong nhà trường

Ngoài ra, Chương trình đặt ra yêu cầu rà soát, phát triển chương trình giáo dục phổ thông theo hướng tăng cường các nội dung giáo dục về chăm sóc sức khỏe, dinh dưỡng, vận động thể lực, sức khỏe tâm thần, phòng chống dịch bệnh, tật học đường và kỹ năng sơ cứu ban đầu.

Các bộ, ngành, địa phương sẽ xây dựng và nhân rộng mô hình trường học an toàn, trường học nâng cao sức khỏe, y tế trường học thân thiện; nhân rộng mô hình bữa ăn học đường bảo đảm dinh dưỡng hợp lý kết hợp với hoạt động vận động thể lực.

Trong lĩnh vực chuyển đổi số, Chương trình yêu cầu thực hiện khám sức khỏe đầu năm học, khám định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí một số bệnh, tật thường gặp cho người học ít nhất mỗi năm một lần; đồng thời nhập dữ liệu vào Sổ sức khỏe điện tử liên thông với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.

Các cơ quan chức năng cũng sẽ xây dựng công cụ và ứng dụng số trong đánh giá tình trạng dinh dưỡng, xây dựng thực đơn cân bằng dinh dưỡng, quản lý và theo dõi sức khỏe người học; số hóa các sản phẩm truyền thông giáo dục sức khỏe và cơ sở dữ liệu về cơ sở vật chất phục vụ chăm sóc sức khỏe học đường.

Quyết định cũng yêu cầu tăng cường phối hợp giữa ngành giáo dục với ngành y tế, cơ sở quân y, quân dân y tại địa phương, nhất là tại các xã biên giới đất liền, đặc khu; tổ chức rà soát tiền sử tiêm chủng và tiêm bù liều cho trẻ em mầm non, học sinh tiểu học.

Công tác kiểm tra liên ngành về an toàn thực phẩm trong trường học sẽ được tăng cường, đồng thời phát huy vai trò giám sát của Ban đại diện cha mẹ học sinh và đoàn thanh niên nhà trường đối với chất lượng bữa ăn học đường.

Kinh phí thực hiện Chương trình được bố trí trong phạm vi dự toán ngân sách nhà nước của các bộ, ngành, địa phương; lồng ghép với các chương trình mục tiêu quốc gia và huy động các nguồn vốn hợp pháp khác.

Nguồn kinh phí còn bao gồm viện trợ, tài trợ của các tổ chức quốc tế và nguồn xã hội hóa từ doanh nghiệp trong và ngoài nước.

Về tổ chức thực hiện, Quyết định yêu cầu các bộ, ngành, địa phương xây dựng kế hoạch triển khai theo tinh thần "6 rõ", gồm: rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ thời gian và rõ kết quả.

Bộ Giáo dục và Đào tạo là cơ quan chủ trì theo dõi, đôn đốc triển khai Chương trình; định kỳ hằng năm tổng hợp kết quả thực hiện, báo cáo Thủ tướng Chính phủ.

Bộ Tài chính chủ trì tổng hợp, trình cấp có thẩm quyền bố trí kinh phí thực hiện Chương trình theo quy định của pháp luật về ngân sách nhà nước và đầu tư công.

Bộ Quốc phòng chỉ đạo các đơn vị tại khu vực biên giới, hải đảo, đặc khu phối hợp với ngành giáo dục, ngành y tế triển khai công tác y tế trường học; hỗ trợ khám sức khỏe, phòng chống dịch bệnh, tuyên truyền giáo dục sức khỏe và huy động nguồn lực chăm sóc sức khỏe cho học sinh tại các địa bàn khó khăn.

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội được đề nghị phối hợp tuyên truyền, huy động nguồn lực và tham gia triển khai các nhiệm vụ của Chương trình.

Các tổ chức kinh tế, tổ chức phi chính phủ hoạt động trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe người học cũng được khuyến khích phối hợp triển khai các chương trình, dự án hỗ trợ cho hoạt động sức khỏe học đường tại các địa phương.

Tô Hội

Chuyển dịch năng lượng và những thách thức đối với cân đối vĩ mô của Việt Nam

Ngày đăng: 08/06/2026

ThS. Lưu Thị Duyên
Trường Đại học Lao động - Xã hội

ThS. Vũ Diệu Linh
Học viện Phụ nữ Việt Nam

Tóm tắt

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và phát triển bền vững, Việt Nam cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng từ nhiên liệu hóa thạch sang năng lượng tái tạo. Nghiên cứu phân tích tác động của chuyển dịch năng lượng đến các cân đối kinh tế vĩ mô, đồng thời xem xét yếu tố chuyển dịch năng lượng công bằng (JET) và vai trò làm chủ công nghệ. Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất các hàm ý chính sách nhằm đảm bảo chuyển dịch năng lượng diễn ra ổn định và bền vững.

Từ khóa: Chuyển dịch năng lượng, JET, công nghệ năng lượng, cân đối vĩ mô, Việt Nam

Abstract

In the context of climate change and sustainable development, Viet Nam has committed to achieving net-zero greenhouse gas emissions by 2050, thereby accelerating the transition from fossil fuels to renewable energy sources. This study examines the impacts of the energy transition on key macroeconomic balances while also exploring the role of a Just Energy Transition (JET) and technological self-reliance in the transition process. Based on the findings, the study proposes several policy implications to ensure that the energy transition is implemented in a stable, equitable, and sustainable manner.

Keywords: Energy transition, Just Energy Transition (JET), energy technology, macroeconomic balances, Viet Nam

ĐẶT VẤN ĐỀ

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng và các cam kết giảm phát thải khí nhà kính trở nên cấp thiết, chuyển dịch năng lượng đã trở thành xu hướng tất yếu của nhiều quốc gia. Đối với Việt Nam, mục tiêu đạt phát thải ròng bằng không (Net Zero) vào năm 2050 đòi hỏi quá trình chuyển đổi mạnh mẽ sang mô hình tăng trưởng xanh và bền vững.

Tuy nhiên, chuyển dịch năng lượng không chỉ là vấn đề kỹ thuật hay môi trường mà còn tác động đáng kể đến các cân đối kinh tế vĩ mô. Nhu cầu đầu tư lớn cho năng lượng sạch có thể tạo áp lực lên ngân sách nhà nước, nợ công, cán cân thanh toán và ổn định kinh tế vĩ mô. Đồng thời, việc bảo đảm an ninh năng lượng trong quá trình chuyển đổi cũng đặt ra nhiều thách thức đối với công tác điều hành chính sách.

Xuất phát từ thực tiễn đó, nghiên cứu tập trung phân tích tác động của chuyển dịch năng lượng đến các cân đối vĩ mô của Việt Nam, qua đó đề xuất một số hàm ý chính sách nhằm hỗ trợ quá trình chuyển đổi diễn ra hiệu quả và bền vững.

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU

Chuyển dịch năng lượng là quá trình chuyển đổi từ hệ thống năng lượng phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch sang hệ thống carbon thấp, trong đó năng lượng tái tạo và công nghệ sạch giữ vai trò trung tâm. Quá trình này không chỉ làm thay đổi cơ cấu cung năng lượng mà còn thúc đẩy tái cấu trúc nền kinh tế thông qua đổi mới công nghệ, cải cách thể chế và thay đổi hành vi tiêu dùng (IEA, 2024; IRENA, 2023).

Chuyển dịch năng lượng công bằng (Just Energy Transition - JET) nhấn mạnh yêu cầu kết hợp mục tiêu giảm phát thải với bảo đảm công bằng xã hội và ổn định kinh tế. Theo đó, các chính sách năng lượng cần giảm thiểu tác động bất lợi đến người lao động, doanh nghiệp và các nhóm dễ bị tổn thương, hạn chế rủi ro đối với thị trường lao động và kinh tế vĩ mô (United Nations, 2021).

Các nghiên cứu quốc tế cho thấy chuyển dịch năng lượng có tác động hai chiều. Trong dài hạn, quá trình này thúc đẩy tăng trưởng nhờ đổi mới công nghệ, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và thu hút đầu tư xanh (OECD, 2025; IEA, 2024). Ngược lại, chi phí chuyển đổi, biến động giá năng lượng và hạn chế thể chế trong ngắn hạn có thể làm gia tăng rủi ro đối với ổn định kinh tế vĩ mô, đặc biệt ở các nước đang phát triển (World Bank, 2022).

Tại Việt Nam, các nghiên cứu chủ yếu tập trung vào tiềm năng năng lượng tái tạo và các rào cản triển khai. Việt Nam có lợi thế về điện gió và điện mặt trời nhưng vẫn đối mặt với những hạn chế về cơ chế chính sách, hạ tầng lưới điện và huy động vốn (IRENA, 2023; World Bank, 2022). Ngoài ra, sự phụ thuộc vào công nghệ nhập khẩu và năng lực vận hành hệ thống điện khi tỷ trọng năng lượng tái tạo gia tăng cũng là những thách thức đáng chú ý. Tuy nhiên, các nghiên cứu về tác động của chuyển dịch năng lượng đến các cân đối vĩ mô như tài khóa, cán cân thanh toán và lạm phát vẫn còn hạn chế. Do đó, chuyển dịch năng lượng cần được xem xét không chỉ ở góc độ ngành mà còn trong mối quan hệ với ổn định kinh tế vĩ mô.

KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN

Bối cảnh chuyển dịch năng lượng tại Việt Nam

Quá trình chuyển dịch năng lượng tại Việt Nam diễn ra trong bối cảnh nhu cầu năng lượng tăng nhanh cùng với tăng trưởng kinh tế và công nghiệp hóa. Giai đoạn 2010–2020, nhu cầu điện tăng bình quân 9–10%/năm. Đến năm 2023, tổng công suất nguồn điện đạt trên 80 GW, trong đó năng lượng tái tạo chiếm gần 30% công suất lắp đặt, dù tỷ trọng trong sản lượng điện thực tế còn hạn chế do tính gián đoạn của điện gió và điện mặt trời (IEA, 2024).

Để thúc đẩy chuyển dịch năng lượng, Việt Nam đã ban hành nhiều chính sách quan trọng như Nghị quyết số 55-NQ/TW, cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 tại COP26 và Quy hoạch điện VIII giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050 (Thủ tướng Chính phủ, 2023). Các chính sách này hướng tới mở rộng năng lượng tái tạo, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và bảo đảm an ninh năng lượng.

Nhờ các cơ chế khuyến khích đầu tư, đặc biệt là chính sách giá FIT (Feed-in Tariff), công suất điện mặt trời đã tăng từ dưới 100 MW năm 2018 lên khoảng 16,5 GW vào cuối năm 2020, đưa Việt Nam trở thành một trong những thị trường năng lượng tái tạo phát triển nhanh nhất Đông Nam Á (Ministry of Industry and Trade of Vietnam & Danish Energy Agency, 2024).

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi vẫn đối mặt với nhiều thách thức như hạ tầng truyền tải chưa theo kịp tốc độ phát triển nguồn điện, tình trạng quá tải lưới điện, cắt giảm công suất và sự phụ thuộc đáng kể vào nhiệt điện than. Đồng thời, các công nghệ lưu trữ năng lượng và nguồn năng lượng chuyển tiếp như LNG vẫn chưa phát triển tương xứng với yêu cầu chuyển dịch năng lượng (World Bank, 2022).

Tác động của chuyển dịch năng lượng đến các cân đối vĩ mô

Cân đối tài khóa

Trong bối cảnh nguồn lực ngân sách nhà nước còn hạn chế, nhu cầu vốn cho chuyển dịch năng lượng vượt quá khả năng đáp ứng của khu vực công. Do đó, việc huy động nguồn lực từ khu vực tư nhân, các tổ chức tài chính quốc tế và các quỹ khí hậu toàn cầu trở thành yêu cầu tất yếu để bảo đảm thực hiện các mục tiêu chuyển đổi năng lượng.

Tuy nhiên, quá trình huy động vốn cũng đặt ra thách thức đối với quản lý tài khóa và nợ công. Việc Nhà nước tham gia bảo lãnh, hỗ trợ tài chính hoặc chia sẻ rủi ro cho các dự án năng lượng quy mô lớn có thể làm gia tăng nghĩa vụ nợ tiềm tàng trong dài hạn. Vì vậy, cần hoàn thiện cơ chế phân bổ rủi ro, nâng cao tính minh bạch của thị trường vốn và phát triển các công cụ tài chính xanh nhằm bảo đảm tính bền vững của quá trình chuyển dịch.

Tài chính xanh, bao gồm trái phiếu xanh, tín dụng xanh và các cơ chế tài chính khí hậu, được xem là giải pháp quan trọng để thu hút đầu tư cho năng lượng tái tạo, hạ tầng lưới điện và công nghệ lưu trữ năng lượng. Theo World Bank (2022), Việt Nam cần huy động khoảng 368 tỷ USD đến năm 2040, tương đương khoảng 6,8% GDP mỗi năm, để thực hiện lộ trình phát triển phát thải thấp và thích ứng với biến đổi khí hậu. Phần lớn nguồn vốn này dự kiến đến từ khu vực tư nhân và các nguồn tài chính quốc tế. Quy mô đầu tư lớn cho thấy chuyển dịch năng lượng không chỉ là vấn đề môi trường mà còn là thách thức đối với cân đối tài khóa và ổn định kinh tế vĩ mô. Nếu thiếu cơ chế huy động và phân bổ nguồn lực hiệu quả, áp lực lên ngân sách nhà nước và nợ công có thể gia tăng, ảnh hưởng đến tính bền vững của quá trình chuyển đổi trong dài hạn.

Cán cân thanh toán

Chuyển dịch năng lượng tác động đáng kể đến cán cân thanh toán thông qua sự thay đổi cơ cấu nhập khẩu năng lượng và công nghệ. Trong giai đoạn đầu, nhu cầu nhập khẩu thiết bị phục vụ năng lượng tái tạo và các nguồn năng lượng chuyển tiếp như khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) có xu hướng gia tăng. Từ sau năm 2015, Việt Nam đã chuyển từ nước xuất khẩu ròng sang nhập khẩu ròng năng lượng, đặc biệt đối với than và nhiên liệu phục vụ sản xuất điện, làm gia tăng áp lực lên cán cân thương mại năng lượng và rủi ro từ biến động giá năng lượng quốc tế (IEA, 2024).

Tuy nhiên, về dài hạn, chuyển dịch năng lượng có thể cải thiện cán cân thanh toán. Việc phát triển các nguồn năng lượng tái tạo trong nước như điện gió, điện mặt trời và sinh khối giúp giảm phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu, nâng cao tính tự chủ năng lượng và giảm thâm hụt thương mại năng lượng. Đồng thời, sự phát triển của ngành năng lượng tái tạo tạo điều kiện thu hút đầu tư nước ngoài, thúc đẩy chuyển giao công nghệ và mở rộng sản xuất thiết bị năng lượng sạch trong nước. Do đó, mặc dù gây áp lực trong ngắn hạn, chuyển dịch năng lượng được kỳ vọng sẽ góp phần cải thiện cán cân thương mại năng lượng và tăng cường an ninh kinh tế quốc gia trong dài hạn (World Bank, 2022; IEA, 2024).

Lạm phát

Chi phí chuyển đổi năng lượng có thể làm tăng giá cả thông qua chi phí sản xuất và giá điện. Theo World Bank (2022), giá năng lượng có mức độ truyền dẫn đáng kể vào chỉ số giá tiêu dùng (CPI), đặc biệt tại các nền kinh tế có cường độ năng lượng cao như Việt Nam. Dù việc điều chỉnh giá năng lượng theo cơ chế thị trường có thể tạo áp lực lạm phát trong ngắn hạn, sự phát triển của năng lượng tái tạo với chi phí biên thấp được kỳ vọng sẽ góp phần ổn định giá năng lượng trong dài hạn.

An ninh năng lượng

Quá trình chuyển dịch đòi hỏi cân bằng giữa mục tiêu giảm phát thải và bảo đảm cung ứng điện ổn định. Những hạn chế về nguồn điện nền, khả năng tích hợp năng lượng tái tạo, hạ tầng lưới điện và công nghệ lưu trữ vẫn làm gia tăng rủi ro mất cân đối cung – cầu điện năng. Do đó, nâng cấp lưới điện và phát triển các giải pháp công nghệ linh hoạt là điều kiện quan trọng để bảo đảm an ninh năng lượng trong quá trình chuyển dịch.

Bảng: Tác động của chuyển dịch năng lượng đến các cân đối vĩ mô

Nguồn: Nhóm tác giả tổng hợp

Bên cạnh các tác động trực tiếp đến các cân đối vĩ mô, kết quả nghiên cứu cho thấy vẫn tồn tại “khoảng cách thực thi” giữa mục tiêu chính sách và năng lực triển khai. Mặc dù định hướng chuyển dịch năng lượng đã được xác lập rõ ràng, hệ thống thể chế, cơ chế thị trường và năng lực công nghệ vẫn chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu thực tiễn. Điều này làm giảm hiệu quả đầu tư, gia tăng chi phí chuyển đổi và rủi ro đối với ổn định kinh tế vĩ mô.

Tuy nhiên, nếu được triển khai hiệu quả, chuyển dịch năng lượng có thể trở thành động lực thúc đẩy đổi mới công nghệ, cải cách thể chế và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Do đó, vấn đề không chỉ nằm ở việc thực hiện chuyển dịch năng lượng mà còn ở cách thức quản lý quá trình này nhằm bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu môi trường và ổn định kinh tế vĩ mô trong cả ngắn hạn và dài hạn.

HÀM Ý CHÍNH SÁCH

Thứ nhất, xây dựng khung pháp lý ổn định, minh bạch và có tính dự báo cao cho lĩnh vực năng lượng, đặc biệt đối với cơ chế giá điện, hợp đồng mua bán điện và thị trường điện cạnh tranh. Điều này giúp giảm rủi ro cho nhà đầu tư, nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực và thúc đẩy phát triển năng lượng tái tạo.

Thứ hai, phát triển các công cụ tài chính xanh như trái phiếu xanh, tín dụng xanh và cơ chế định giá carbon là giải pháp quan trọng nhằm huy động nguồn lực từ khu vực tư nhân và quốc tế, qua đó giảm áp lực lên cân đối tài khóa (ASEAN, 2023). Đồng thời, cần thiết lập cơ chế chia sẻ rủi ro hợp lý giữa Nhà nước và nhà đầu tư để hạn chế tác động đến nợ công và ổn định tài chính.

Đối với cán cân thanh toán và an ninh năng lượng, cần giảm dần sự phụ thuộc vào nhập khẩu công nghệ và nhiên liệu thông qua phát triển công nghiệp hỗ trợ, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và đa dạng hóa nguồn cung năng lượng. Việc mở rộng các nguồn năng lượng tái tạo trong nước sẽ góp phần cải thiện cán cân thương mại và tăng cường an ninh năng lượng trong dài hạn (IRENA, 2023).

Bên cạnh đó, quá trình chuyển dịch năng lượng cần được phối hợp với điều hành chính sách kinh tế vĩ mô nhằm hạn chế áp lực lạm phát. Chính sách giá điện cần có lộ trình phù hợp, kết hợp các biện pháp hỗ trợ nhóm dễ bị tổn thương, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và thúc đẩy tiêu dùng năng lượng thông minh.

Thứ ba, đầu tư vào công nghệ, hạ tầng và nguồn nhân lực là yếu tố then chốt để nâng cao năng lực nội tại của hệ thống năng lượng. Hiện đại hóa lưới điện, phát triển hệ thống lưu trữ năng lượng và tăng cường năng lực quản trị sẽ góp phần nâng cao hiệu quả thực thi chính sách. Nhìn chung, một hệ thống chính sách đồng bộ, có lộ trình rõ ràng và gắn với các cân đối vĩ mô là điều kiện quyết định để bảo đảm quá trình chuyển dịch năng lượng tại Việt Nam diễn ra ổn định, hiệu quả và bền vững.

Tài liệu tham khảo:

1. ASEAN. (2023). ASEAN Taxonomy for Sustainable Finance. Jakarta: ASEAN Secretariat.

2. ADB. (2022). Financing the Energy Transition in Southeast Asia. Manila: ADB.

3. Bộ Công Thương (MOIT). (2022). Quy hoạch điện VIII (dự thảo điều chỉnh). Hà Nội: Bộ Công Thương.

4. IEA. (2023). World Energy Investment 2023: Southeast Asia Overview. International Energy Agency.

5. IEA. (2024). Achieving a Net-Zero Electricity Sector in Viet Nam. International Energy Agency.

6. IRENA. (2023). Renewable Energy Prospects for Viet Nam. International Renewable Energy Agency.

7. Ministry of Industry and Trade of Vietnam & Danish Energy Agency. (2024). Viet Nam Energy Outlook Report 2024. https://ens.dk/sites/ens.dk/files/Globalcooperation/1._eor-nz_english_june2024_0.pdf.

8. Nguyen, Q., & Le, D. (2022). The Role of Just Energy Transition in Emerging Economies. Energy Policy Review, 18(2), 101–119.

9. OECD. (2025). Economic Surveys: Viet Nam. Paris: OECD.

10. Thủ tướng Chính phủ. (2023). Quyết định số 500/QĐ-TTg ngày 15/5/2023 phê duyệt Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050 (Quy hoạch điện VIII).

11. United Nations. (1992). United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC). New York: UN.

12. United Nations. (2015). Paris Agreement. New York: UN.

13. United Nations. (2021). Glasgow Climate Pact. Glasgow: UNFCCC.

14. Vu, H., & Pham, T. (2023). Energy Transition and Macro-Fiscal Implications in Vietnam. Journal of Vietnamese Economics, 12(3), 45–68.

15. World Bank. (2022). Báo cáo quốc gia về biến đổi khí hậu và phát triển của Việt Nam. World Bank.

Ngày nhận bài: 3/4/2026; Ngày hoàn thiện biên tập: 2/6/2026; Ngày duyệt đăng: 7/6/2026

Không chỉ là một siêu máy tính, MAVERIC còn được xây dựng như một Môi trường Nghiên cứu Tin cậy, cung cấp khả năng bảo mật và kiểm soát dữ liệu để các nhà nghiên cứu có thể làm việc với các dữ liệu nhạy cảm mà không lo ngại về rủi ro bảo mật.

Đại học Monash, Australia, vừa chính thức đưa MAVERIC vào vận hành, siêu máy tính trí tuệ nhân tạo được giới thiệu là sở hữu năng lực xử lý dữ liệu ở quy mô và tốc độ chưa từng có trong lĩnh vực giáo dục đại học tại Australia.

Sự kiện ra mắt diễn ra với sự tham dự của Chủ tịch Hội đồng Đại học Monash, Tiến sĩ Megan Clark AC, cùng Hiệu trưởng kiêm Chủ tịch Đại học Monash, Giáo sư Sharon Pickering, và ông Greg Boorer, Nhà sáng lập kiêm Tổng Giám đốc điều hành của CDC Data Centres, đơn vị lưu trữ hạ tầng cho hệ thống này.

Điều khiến MAVERIC trở nên đáng chú ý không chỉ nằm ở sức mạnh tính toán, mà còn ở chiều rộng của các bài toán mà hệ thống này đang được giao giải quyết. Trong lĩnh vực y tế, các nhà khoa học Monash đang dùng MAVERIC để nghiên cứu các dấu ấn sinh học mới phục vụ y học chính xác trong điều trị bệnh đa xơ cứng, phát triển các mô hình AI hỗ trợ sức khỏe tinh thần và cải thiện khả năng phát hiện ung thư da.

Song song với đó, MAVERIC cũng đang hỗ trợ các nghiên cứu về kháng kháng sinh và khám phá thuốc mới, những lĩnh vực đòi hỏi khối lượng tính toán khổng lồ mà các hệ thống thông thường khó đáp ứng được.

Ở chiều ngược lại của phổ ứng dụng, MAVERIC đang được dùng để mô phỏng quá trình hình thành sao và hành tinh, cũng như phân tích hàng nghìn hình ảnh về Nam Cực được thu thập qua nhiều thập kỷ nhằm nâng cao hiểu biết về biến đổi môi trường và bảo vệ hệ sinh thái đặc biệt này.

Ngoài ra, hệ thống cũng đang hỗ trợ các nghiên cứu liên quan đến suy giảm đa dạng sinh học và tác động của biến đổi khí hậu, những thách thức đòi hỏi khả năng xử lý dữ liệu lớn theo thời gian thực mà ít hệ thống nghiên cứu nào trong khu vực có thể đáp ứng.

Phát biểu tại lễ ra mắt, Giáo sư Sharon Pickering nhấn mạnh rằng MAVERIC không chỉ là một cột mốc về năng lực nghiên cứu mà còn góp phần thiết lập tiêu chuẩn mới cho hạ tầng AI bảo mật và phát triển bền vững tại Australia.

Bà cho biết: "MAVERIC mang đến cho Australia năng lực công nghệ tự chủ hàng đầu thế giới, đồng thời cho phép các nhà nghiên cứu của Đại học Monash tiếp cận sức mạnh tính toán cần thiết để giải quyết những thách thức khoa học và xã hội phức tạp nhất mà thế giới hiện đang đối mặt."

Một điểm đáng chú ý trong thiết kế của MAVERIC là hệ thống không chỉ vận hành như một siêu máy tính thông thường, mà còn được xây dựng như một Môi trường Nghiên cứu Tin cậy, cung cấp khả năng bảo mật và kiểm soát dữ liệu theo các cơ chế nghiêm ngặt để các nhà nghiên cứu được cấp phép có thể làm việc với dữ liệu nhạy cảm, bao gồm dữ liệu y tế và các bộ dữ liệu quốc gia quan trọng, mà không lo ngại về rủi ro bảo mật.

Về mặt vận hành, MAVERIC được đặt tại cơ sở Brooklyn của CDC Data Centres ở Melbourne, sử dụng công nghệ làm mát bằng chất lỏng khép kín nhằm tối ưu hiệu quả sử dụng nước, phù hợp với cam kết phát triển AI có trách nhiệm và bền vững mà Đại học Monash đặt ra cho hệ thống này. Với nhiều dự án nghiên cứu đang được triển khai đồng thời, MAVERIC được kỳ vọng sẽ giúp các nhà khoa học Australia duy trì vị thế cạnh tranh trong các hoạt động nghiên cứu và đổi mới sáng tạo trên phạm vi toàn cầu.

Triệt phá nhóm làm phần mềm vượt hệ thống sinh trắc học ngân hàng, chiếm đoạt tiền

Phòng An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao đã phối hợp Phòng Cảnh sát hình sự, Công an TP. Hà Nội triệt phá, bắt giữ 5 đối tượng có hành vi sản xuất, mua bán, trao đổi phần mềm độc hại có khả năng vượt hệ thống sinh trắc học của một số tổ chức tín dụng.

Theo Công an TP. Hà Nội, thời gian gần đây, Phòng An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an Thành phố tiếp nhận thông tin khách hàng của một số tổ chức tín dụng trên địa bàn bị mất quyền sử dụng dịch vụ viễn thông của các nhà mạng mà không rõ lý do, dẫn đến bị chiếm đoạt tiền trong tài khoản ngân hàng.

Phòng An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao đã phối hợp Phòng Cảnh sát hình sự triệt phá, bắt giữ 5 đối tượng có hành vi sản xuất, mua bán, trao đổi phần mềm độc hại có khả năng vượt hệ thống sinh trắc học của một số tổ chức tín dụng. Căn cứ tài liệu, chứng cứ thu thập được, ngày 27/3/2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP. Hà Nội đã ra quyết định khởi tố vụ án hình sự và khởi tố 5 bị can về tội "Sản xuất, mua bán, trao đổi hoặc tặng cho công cụ, thiết bị, phần mềm để sử dụng vào mục đích trái pháp luật".

Hiện nay, hoạt động mua bán dữ liệu cá nhân trên không gian mạng vẫn diễn biến phức tạp, đặc biệt là dữ liệu tài khoản ngân hàng và dữ liệu thuê bao di động. Công an TP. Hà Nội khuyến cáo người dân cần nêu cao ý thức bảo vệ dữ liệu cá nhân trên môi trường mạng Internet.

Trong trường hợp phát hiện bị chiếm đoạt tiền trong tài khoản ngân hàng do mất quyền sử dụng dịch vụ viễn thông của các nhà mạng, người dân cần khẩn trương trình báo cơ quan công an nơi gần nhất để nhanh chóng ngăn chặn việc bị chiếm đoạt tài sản và truy vết xử lý các đối tượng vi phạm theo quy định của pháp luật, đồng thời, liên hệ với tổ chức tín dụng có liên quan để được hỗ trợ.

Theo AT / Báo Chính Phủ

Việt Nam trước bài toán an ninh hậu lượng tử

Bảo Bình - 09/06/2026

Theo các chuyên gia, vòng đời của hạ tầng công nghệ thường kéo dài 10 - 15 năm. Vì thế, những đầu tư được thực hiện ngày hôm nay phải tính đến kịch bản lượng tử như một biến số thực, không phải giả thuyết...

Khi nhiều chuyên gia liên tục rút ngắn mốc thời gian cảnh báo về mối đe dọa từ máy tính lượng tử, các quốc gia trên thế giới đang đứng trước yêu cầu cấp bách phải chuẩn bị cho kỷ nguyên hậu lượng tử. Với những nền kinh tế đang đẩy mạnh chuyển đổi số như Việt Nam, thách thức càng lớn hơn khi vừa phải tiếp tục hoàn thiện hạ tầng số, vừa phải tính đến một cuộc chuyển đổi bảo mật quy mô lớn.

MỐI ĐE DỌA HẬU LƯỢNG TỬ KHÔNG CÒN LÀ LÝ THUYẾT

Trong nhiều năm qua, giới chuyên gia an ninh mạng vẫn coi nguy cơ từ máy tính lượng tử như một kịch bản của tương lai xa. Nhưng những gì đang diễn ra trong các phòng thí nghiệm ở Mỹ, Trung Quốc và châu Âu đang buộc họ phải xem xét lại.

"Mốc thời gian mà máy tính lượng tử đủ mạnh để bẻ khóa các chuẩn mã hóa hiện tại từng được dự báo vào khoảng năm 2030 - 2040, nhưng hiện nay, xu hướng này được dự báo sẽ đến sớm hơn", ông Phương Cao, nhà nghiên cứu an ninh mạng tại Trung tâm Ứng dụng Siêu máy tính Quốc gia (NCSA), Đại học Illinois Urbana-Champaign (Mỹ), cảnh báo.

Nguy cơ lớn nhất, theo các chuyên gia, là sự chậm trễ có thể tạo ra một khoảng cách an ninh số ngày càng nới rộng giữa các quốc gia có khả năng chuyển đổi kịp thời và những quốc gia bị bỏ lại phía sau.

Chia sẻ tại một sự kiện về công nghệ lượng tử ở Hà Nội, ông Phương Cao cho rằng mối lo ngại về an ninh hậu lượng tử không còn là câu chuyện của tương lai xa. Hiện nay, hầu hết các hệ thống mã hóa và chữ ký số đang bảo vệ giao dịch ngân hàng, thương mại điện tử, dữ liệu doanh nghiệp hay liên lạc trên Internet đều được thiết kế dựa trên những bài toán toán học mà máy tính thông thường gần như không thể giải trong thời gian hợp lý. Tuy nhiên, khi máy tính lượng tử đạt đủ năng lực, những bài toán này có thể bị phá giải chỉ trong vài giờ, thậm chí vài phút, làm suy giảm đáng kể mức độ an toàn của các hệ thống bảo mật hiện nay.

Về mặt kỹ thuật, ngưỡng nguy hiểm đang đến gần hơn so với tưởng tượng. Ông Dongwoo Hwang, Giám đốc Quantum AI Co., Ltd., Vietnam, cho biết các hệ thống GPU hiện nay có thể mô phỏng khoảng 30 – 40 qubit trong điều kiện tối ưu. Nhưng khi vượt qua ngưỡng 50 đến 100 qubit, thời điểm mà ngay cả siêu máy tính truyền thống cũng mất khả năng theo dõi, một bước ngoặt thực sự sẽ xảy ra.

"Khi vượt qua ngưỡng 50 đến 100 qubit thì trở thành thách thức rất lớn", ông Hwang nhấn mạnh, và đáng lo ngại hơn là các hệ thống đạt quy mô này có thể xuất hiện sớm hơn đáng kể so với kỳ vọng trước đây.

TỪ CHUYỂN ĐỔI SỐ ĐẾN CHUYỂN ĐỔI HẬU LƯỢNG TỬ

Ông Phương Cao xác định ba ưu tiên cấp thiết mà bất kỳ quốc gia hay doanh nghiệp nào cũng cần hành động ngay.

Thứ nhất, dự báo chính xác thời điểm công nghệ lượng tử đạt ngưỡng phá vỡ mã hóa.

Thứ hai, triển khai các hệ thống truyền thông kháng lượng tử từ thiết bị IoT đến hạ tầng giám sát mạng.

Thứ ba, đánh giá các phương pháp mật mã thế hệ mới, kể cả những giải pháp chưa được tiêu chuẩn hóa nhưng có tiềm năng.

Với Việt Nam, ba ưu tiên đó không hề đơn giản để hiện thực hóa. Hạ tầng số trong nước - từ hệ thống thanh toán điện tử đến nền tảng thương mại điện tử, từ cổng dịch vụ công đến mạng lưới viễn thông - vẫn đang trong quá trình củng cố và mở rộng. Nguồn lực tài chính và nhân lực kỹ thuật chuyên sâu về mật mã học còn hạn chế so với các quốc gia phát triển. Trong khi đó, vòng đời của hạ tầng công nghệ thường kéo dài 10–15 năm, có nghĩa là những đầu tư được thực hiện ngay hôm nay phải tính đến kịch bản lượng tử như một biến số thực, không phải giả thuyết.

Thách thức còn nằm ở bài toán kinh tế mà ông Phương Cao gọi là "cân bằng giữa hiệu năng và mức độ an toàn". Các thuật toán mật mã hậu lượng tử, như CRYSTALS-Kyber hay CRYSTALS-Dilithium vừa được Viện Tiêu chuẩn và Công nghệ Quốc gia Mỹ (NIST) chuẩn hóa, đòi hỏi tài nguyên tính toán lớn hơn đáng kể so với các chuẩn hiện hành. Với hàng triệu thiết bị IoT chi phí thấp, hệ thống điểm bán hàng hay ứng dụng thanh toán di động đang được người dùng Việt Nam sử dụng hằng ngày, việc nâng cấp đồng loạt là bài toán không hề rẻ.

Nguy cơ lớn nhất, theo các chuyên gia, là sự chậm trễ có thể tạo ra một khoảng cách an ninh số ngày càng nới rộng giữa các quốc gia có khả năng chuyển đổi kịp thời và những quốc gia bị bỏ lại phía sau.

Phòng không, phòng thủ thế hệ mới: Từ lợi thế hỏa lực đến ưu thế thông tin

Những cuộc tập kích bằng UAV, rocket quy mô lớn trong các cuộc xung đột gần đây hay sự xuất hiện ngày càng phổ biến của tên lửa siêu vượt âm đang đặt ra những thách thức chưa từng có đối với các hệ thống phòng không, phòng thủ trên thế giới. Trong bối cảnh đó, nhiều nước đang đẩy nhanh quá trình cải tổ, chuyển đổi từ mô hình phòng không truyền thống sang các hệ thống phòng thủ thông minh, tích hợp và đa miền.

Đây không chỉ là một xu thế công nghệ mà còn phản ánh sự thay đổi sâu sắc trong tư duy quân sự trước những thay đổi của chiến tranh hiện đại.

Sức mạnh từ kết nối và hợp nhất hệ thống

Trong suốt nhiều thập niên, các hệ thống phòng không hiện đại được xây dựng trên nền tảng đối phó máy bay chiến đấu, tên lửa hành trình và tên lửa đạn đạo. Tuy nhiên, thực tiễn các cuộc xung đột gần đây cho thấy môi trường tác chiến trên không đã thay đổi nhanh hơn dự kiến.

Sự phát triển bùng nổ của UAV, đạn tuần kích và các phương tiện tiến công không người lái giá rẻ đang làm xói mòn nhiều ưu thế vốn có của các hệ thống phòng không truyền thống. Những mục tiêu "thấp, chậm, nhỏ" này có khả năng bay thấp, tín hiệu radar yếu, khó phát hiện, trong khi chi phí sản xuất thấp hơn rất nhiều so với các phương tiện đánh chặn hiện đại.

Đáng chú ý, bên tiến công ngày càng sử dụng chiến thuật tập kích bão hòa, kết hợp số lượng lớn UAV, rocket, tên lửa hành trình và tên lửa đạn đạo trong thời gian ngắn nhằm gây quá tải cho hệ thống phòng thủ. Điều đó cho thấy ngay cả các tổ hợp phòng không tiên tiến cũng không thể bảo đảm khả năng đánh chặn tuyệt đối nếu phải đối mặt với các đòn tiến công quy mô lớn, đa hướng và liên tục.

Một vấn đề khác đang nổi lên là sự bất cân xứng giữa chi phí tấn công và chi phí phòng thủ. Trong khi nhiều UAV cảm tử chỉ có giá vài chục nghìn USD, thì mỗi quả tên lửa đánh chặn hiện đại có thể tiêu tốn hàng triệu USD. Sự chênh lệch này khiến các quốc gia phải đối mặt với bài toán nan giải về tính bền vững trong chiến tranh tiêu hao.

Những thực tế đó cho thấy cuộc cạnh tranh giữa tấn công và phòng thủ trên không đang bước sang một giai đoạn mới, trong đó ưu thế không còn thuộc hoàn toàn về bên sở hữu công nghệ đắt đỏ nhất mà thuộc về bên xây dựng được hệ thống tác chiến hiệu quả nhất.

Trước những thách thức mới, nhiều quốc gia đã bắt đầu điều chỉnh chiến lược phát triển phòng không theo hướng tích hợp và hệ thống hóa.

Mỹ thúc đẩy xây dựng "Golden Dome" (Vòm vàng) với tham vọng kết nối các hệ thống Patriot, THAAD, Aegis cùng mạng lưới vệ tinh, radar và máy bay cảnh báo sớm thành một cấu trúc phòng thủ nhiều tầng, nhiều lớp. Mục tiêu không chỉ là nâng cao khả năng đánh chặn mà còn tạo ra một mạng lưới nhận biết và phản ứng thống nhất trên phạm vi rộng lớn.

Trong khi đó, Thổ Nhĩ Kỳ phát triển "Steel Dome" nhằm xây dựng năng lực phòng không độc lập; Israel đẩy mạnh ứng dụng công nghệ laser năng lượng cao với hệ thống "Iron Beam" để giảm chi phí đánh chặn; nhiều nước châu Âu nghiên cứu các mô hình phòng thủ mới dựa trên AI và kiến trúc mở.

Điểm chung trong các chương trình này là sự chuyển dịch từ tư duy phát triển các tổ hợp vũ khí riêng lẻ sang xây dựng các hệ thống tác chiến hợp nhất. Trong mô hình mới, cảm biến, radar, vệ tinh, sở chỉ huy và các phương tiện hỏa lực không còn hoạt động độc lập mà được kết nối thành một chỉnh thể thống nhất.

Sự thay đổi này cho thấy hiệu quả phòng không trong tương lai phụ thuộc không chỉ vào chất lượng của từng loại vũ khí mà còn vào khả năng liên kết, chia sẻ dữ liệu và phối hợp tác chiến của toàn hệ thống.

Ảnh minh họa về hệ thống phòng thủ tên lửa tầm thấp (LAMD). Ảnh: Yonhap

AI và bài toán tái định hình sức mạnh phòng không hiện đại

Một trong những đặc điểm nổi bật của cuộc chuyển đổi hiện nay là vai trò ngày càng lớn của AI.

Khối lượng thông tin mà các cảm biến hiện đại thu thập được đã vượt xa khả năng xử lý của con người trong nhiều tình huống chiến đấu. Vì vậy, AI được kỳ vọng sẽ hỗ trợ tự động phát hiện mục tiêu, đánh giá mức độ nguy hiểm, đề xuất phương án tác chiến và phân bổ hỏa lực tối ưu.

Trong môi trường chiến tranh tốc độ cao, nơi khoảng thời gian từ phát hiện đến đánh chặn có thể chỉ tính bằng giây, việc rút ngắn chu trình chỉ huy và điều khiển trở thành yếu tố quyết định.

Không phải ngẫu nhiên mà hầu hết các chương trình phòng không thế hệ mới đều coi AI là thành phần trung tâm. Điều này phản ánh xu thế chuyển dịch từ "ưu thế hỏa lực" sang "ưu thế xử lý thông tin" - một đặc trưng ngày càng rõ nét của chiến tranh công nghệ cao.

Tuy nhiên, AI không phải là "chiếc đũa thần". Độ tin cậy của thuật toán, khả năng chống tác chiến điện tử, nguy cơ sai sót trong nhận dạng mục tiêu và yêu cầu bảo đảm an toàn trong quá trình ra quyết định vẫn là những vấn đề đặt ra đối với mọi quốc gia.

Nếu AI là "bộ não" của hệ thống phòng thủ tương lai thì các giải pháp đánh chặn chi phí thấp được xem là chìa khóa để giải quyết bài toán kinh tế của chiến tranh hiện đại.

Những năm gần đây, laser năng lượng cao, vũ khí vi sóng, UAV đánh chặn, tên lửa phòng không cỡ nhỏ và pháo phòng không thông minh đang được nhiều nước đầu tư phát triển. Mục tiêu là tạo ra khả năng đối phó hiệu quả với các mục tiêu giá rẻ mà không phải sử dụng những phương tiện đánh chặn quá đắt đỏ.

Đây là một thay đổi mang tính chiến lược. Nếu như trước đây trọng tâm phát triển phòng không là nâng cao tầm bắn và độ chính xác thì hiện nay yêu cầu về hiệu quả chi phí ngày càng trở thành tiêu chí quan trọng.

Các hệ thống phòng không giá rẻ không thay thế các tổ hợp phòng thủ chiến lược, nhưng đóng vai trò bổ sung quan trọng trong cấu trúc phòng thủ nhiều tầng. Sự kết hợp giữa các hệ thống cao cấp với phương tiện đánh chặn chi phí thấp đang trở thành xu hướng phổ biến nhằm duy trì khả năng phòng thủ lâu dài trong điều kiện chiến tranh tiêu hao.

Lịch sử quân sự cho thấy mọi bước tiến của vũ khí tấn công đều kéo theo sự thay đổi tương ứng của hệ thống phòng thủ. Sự phát triển của UAV, tên lửa siêu vượt âm và các phương thức tiến công hỗn hợp hiện nay đang thúc đẩy một cuộc chuyển đổi sâu sắc trong lĩnh vực phòng không, phòng thủ tên lửa trên phạm vi toàn cầu.

Từ những gì đang diễn ra có thể thấy, tương lai không thuộc về các hệ thống hoạt động biệt lập mà thuộc về các mạng lưới tác chiến được kết nối toàn diện; không chỉ dựa vào hỏa lực mạnh hơn mà còn dựa vào khả năng nhận biết sớm hơn, xử lý nhanh hơn và phối hợp hiệu quả hơn.

Cuộc cạnh tranh giữa tiến công và phòng thủ trên không chắc chắn sẽ còn tiếp diễn quyết liệt. Nhưng rõ ràng, trong thế kỷ XXI, sức mạnh của một hệ thống phòng không không chỉ được đo bằng số lượng tên lửa hay tầm xa radar, mà trước hết được quyết định bởi trình độ hợp nhất hệ thống, năng lực khai thác dữ liệu và khả năng thích ứng với những hình thái chiến tranh mới đang không ngừng xuất hiện.

VĂN DUYÊN

Tổng Giám đốc IMF, bà Kristalina Georgieva cho rằng thế giới vẫn chưa thực sự “thấm nhuần” thực tế rằng các biến động lớn đang trở thành trạng thái bình thường.

Theo kênh RT của Liên bang Nga chiều 8/6, Tổng Giám đốc Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) Kristalina Georgieva cảnh báo rằng thế giới nhiều khả năng sẽ phải đối mặt với thêm nhiều cú sốc toàn cầu trong tương lai gần và chưa có dấu hiệu nào cho thấy tình hình sẽ sớm ổn định.

Xuất hiện trên chương trình podcast “Leaders with Francine Lacqua” của Bloomberg hôm 8/6, bà Georgieva bày tỏ lo ngại rằng “chúng ta vẫn chưa hoàn toàn nhận thức được rằng đây sẽ là cách thế giới vận hành trong tương lai”.

“Chúng ta sẽ không đi đến một trạng thái mà các cú sốc hoàn toàn biến mất”, bà Georgieva nói thêm.

Người đứng đầu IMF cho rằng “chúng ta, với tư cách một cộng đồng toàn cầu, đã không đánh giá đúng mức phản ứng tiêu cực đối với toàn cầu hóa”.

Bà Georgieva lưu ý rằng nhiều cộng đồng trên khắp thế giới đã bị “suy yếu” do việc làm biến mất, trong khi không nhận được sự quan tâm thích đáng.

Bà Georgieva cũng cảnh báo rằng việc nhanh chóng đưa trí tuệ nhân tạo (AI) vào các hoạt động kinh doanh và quy trình sản xuất có thể làm trầm trọng thêm những xu hướng này.

Trong báo cáo Triển vọng Kinh tế Thế giới được công bố vào giữa tháng 4, IMF đã hạ dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm 2026 từ mức 3,4% xuống còn 3,1%, với lý do giá dầu tăng mạnh do cuộc chiến giữa Mỹ và Israel chống lại Iran.

IMF cho biết họ dự báo tăng trưởng sẽ chậm lại tại cả Mỹ và Khu vực đồng euro (Eurozone).

Theo tổ chức này, Eurozone đang phải đối mặt với “tác động tiêu cực từ cuộc xung đột ở Trung Đông” cũng như những “hệ lụy kéo dài” của giá năng lượng tăng cao sau khi xung đột Ukraine leo thang.

Ngược lại, dự báo đối với nền kinh tế Liên bang Nga đã được điều chỉnh tăng thêm 0,3 điểm phần trăm so với ước tính mà IMF đưa ra vào tháng 1.

Cuộc chiến giữa Mỹ và Israel chống lại Iran cùng các đòn đáp trả của Tehran trên khắp Trung Đông đã đẩy giá dầu toàn cầu tăng mạnh.

Các hành động thù địch trong khu vực cũng làm gián đoạn hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz, tuyến đường huyết mạch đối với nguồn cung dầu mỏ và khí đốt của thế giới.

Trong bối cảnh giá năng lượng gia tăng, many quan chức trong Liên minh châu Âu (EU) đã đề xuất khôi phục quan hệ hợp tác năng lượng với Liên bang Nga.

Tuy nhiên, Brussels vẫn từ chối từ bỏ kế hoạch loại bỏ hoàn toàn nhiên liệu hóa thạch của Liên bang Nga vào năm 2027.

Tháng trước, đặc phái viên của Điện Kremlin, ông Kirill Dmitriev, dự đoán rằng EU và Vương quốc Anh sẽ phải đối mặt với một “cơn sóng thần khủng hoảng năng lượng”.

Thành Nam/Báo Tin tức và Dân tộc